30 Eylül 2014 Salı

Erken verilen tuvalet eğitiminin sakıncaları

Son zamanlarda takip ettiğim blogların bazılarında "bezsiz bebek" akımının reklamlarını ve yaşına gelmeden ya da henüz yaşını geçmiş olan bebeklere verilen tuvalet eğitimi konusunu okuyorum. Tabii ki her bebek ve çocuk, fiziksel, bilişsel,sosyal ve psikolojik gelişim açısından farklıdır ve annenin çocuk yetiştirme deneyimi, eğitim verme becerisi, kendi psikolojik yapısı, düşünce ve değerleri çocuk gelişiminde ve yetiştirmede farklar yaratır. Bu yazıda kesinlikle "doğrusu budur!" yapmak istemiyorum, ben okuyup kendi fikrime yakın bulduğum öğretileri, konuya bakışımı ve bulunduğum kültürdeki yaklaşımları yazmak istiyorum.

Bana göre, çocuğa tuvalet eğitimi 2-3 yaşları arasında verilmelidir. Daha öncesinde vermek bence çok sakıncalıdır. Çünkü erken tuvalet eğitimi çocuğu pinti yapar. Şaka ayol, bak hemen nasıl dikkat kesildiniz. Evet böyle bir atasözü vardır gerçekten ve bana kadar 5 çocuk büyütmüş olan ananem bana 1 yaşımda tuvaleti kullanmayı başartmış ve sonuç: hakikaten pintiyimdir (tamam pinti olmasam da tutumluyumdur, israfa çok karşıyımdır ve evet biraz da elim sıkıdır, ihtiyaç dışında zevk için pek bir şey almam - en azından kendime..) Velhasıl, yok, tuvalet eğitimi ve pintilik ilişkisini pozitif bilimler henüz kanıtlayamadığına göre, espri diyelim geçelim. Lakin, 2-3 yaşından önce verilen tuvalet eğitimi ile "sıkmak" arasındaki ilişki sadece Türk atasözlerinde değil, mesela Freud'un meşhur (ve artık geçersiz kabul edilen) "anal gelişim dönemi" kuramına da uyuyor. Yani çocuğun kakasıyla, poposuyla, "kendi"lik bilinci arasındaki ilişki kuramına göre, 2 yaş civarında zirve yapan "benlik gelişimi" ve bu dönemde yaşanılan çevresel, fiziksel, psikolojik zorlamaların çocuğun ilerki yaşamında kişilik gelişimine olumsuz etkileri olacağı, sakınmacı, tutucu, ısrarcı ve inatçı olacağı belirtiliyor. Bu kuram psikolojinin temel kuramlarından olsa da, sonuçta psikoloji biliminin ilk basamaklarından kalma ve artık pek kabul görmeyen bir kuram. Fakat özellikle "terrible two" modasını yakından takip eden anne ve çocuklar için bazı noktalarda hala geçerli tabii: inatlaşma; anal dönemin en belirgin özelliği ve anneden ayrı bir "BEN"in geliştiğinin göstergesi tabii. O nedenle tam bu inatlaşma döneminde verilen katı tuvalet eğitimi ve çocuğun bedeninden bir parçadan ayrılması bazındaki kaygısı birleşince, ortaya nur topu gibi bir "endişeli çocuk" çıkması da kaçınılmaz.

İçinde yaşadığım kültür yani Alman ekolü, "bezsiz bebek" fikrine hiç sıcak bakmıyor. Oyun parklarında, anaokullarında, 4-5 yaşa kadar bezle dolaşan bir çok çocuk var ve tahta bank tepelerinde popoları temizlenen okul öncesi veletlerine rastlamak hiç de olasılık dışı değil. "Bezsiz bebek? NEDEN?" diyorlar. Hakikaten neden bebeği bezsizliğe bu kadar erken alıştırmaya çalışıyorsunuz? Size bez değiştirmek zor mu geliyor, vaktiniz mi yok, sizin için bezle dolaşan bir bebek "pis" mi? yoksa çocuğunuzun bazı şeyleri diğerlerinden erken başarmasını bir hayat başarısı olarak mı görme eğilimindesiniz? Onun yaşından önde olması neden sizin için bu kadar önemli?

İşte kendilerine bu soruları soran Almanlar, tuvalet eğitimini olabildiğince geciktiriyorlar, hatta bu algının ve davranışın (eğitim değil) çocuk tarafından kendi kendine edinilmesi taraftarılar. Genellikle yaşamın 3. yılından itibaren veriliyor burada tuvalet eğitimi. Bu kadar ertelemenin nedeni ise; çocuğun şu kıstasları yerine getirmesini beklemek:

1. Yürümeye, yere çömelip kalkmaya başlamak (1 yaş civarı)
2. Konuşmaya, derdini anlatmaya, basit emirleri yerine getirmeye başlamak (2 yaş civarı)
3. Kendi kendine giyinebilmek (2 yaş civarı)
4. En az 2-3 saat kuru kalmaya başlamak (2 yaş civarı)
5. Tuvalete çıkılan saatlerde bir rutin gözlemlenmesi (2 yaş civarı)
6. Altının ıslaklığını sözlü ve bedensel olarak ifade etmesi (2 yaş civarı)

Dolayısıyla, yaşamın 3. yılında yavaş yavaş, acele etmeden ve zorlamadan, mutlak surette kendi davranışımızla örnek olarak başlamamız öneriliyor. Aksi taktirde çocuğu gelişim döneminden önce zorlayacağımız (kas gelişimi ve psikolojik gelişim) ve psikososyal gelişiminin etkileneceği belirtiliyor. Ben de hem bir psikolog, hem de bir anne olarak buna inanıyor ve uyguluyorum. Ayrıca, gelişimini tamamlamadan çocuğu zorlamak, sadece çocukta değil, sizde de sinir bozukluğu yaratacaktır çünkü her gece ıslanan bir yatağı değiştirmek, ne olduğunu anlamadığı ve korktuğu için ağlayan ve uykulu çocuğun üstünü başını değiştirmek, tüm bunları çocuğu etkilemeden yapmaya çalışmak bence gereksiz bir psikolojik yük. Bu anlamda, "geç olsun, güç olmasın" diyenlerdenim..

Konu hakkında burada, burada ya da burada ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Ayrıca benim gibi düşünenlerden biri de şurada iyi yazmış doğrusu..

25 yorum:

  1. Yaşasın ayol oğlum pinti ay pardon tutumlu olacak :) Ben vermedim Aren 19 aylıktı bezimi çıkarda çıkar diye tutturdu biz de çıkardık ee ama takamazdım ki geri Ceren 1 hafta yere akşam yatağa yaptığı oldu bitti gitti. Ama zerre ısrar olmadı sadece her alt değiştirmede istediğinde bu bezi çıkaracağız dedik tuvalete hep bizimle girdi ve çok heves etti; işte çıkar çıkar diye tutturdu çişini yapmak kakasını tuvalete yapmak onu çok eğlendirdi ve gururlandırdı biz de destek olduk. Yazmıştım bloga ben eğitim kelimesine gıcığım tuvaletinde eğitimi olmaz çocuk hazırsa sinyalleri iyi görüp destek olursun minvalinde bir şeydi; ben nasıl olduğunu anlamadım bile.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Tam olarak katılıyorum. Ben mesela bezsiz bebek degil lazimlikli bebek diyorum oğluma :) çünkü bazen -canı isterse- lazımlığa yapıyor, bazen bezine yapıyor. Açık konuşayım, bezine yapması daha kolay. Lazimlikta yapmasını bekle, orda otursun bitmeden kalkıp da heryeri batirmasin diye türlü sebeklik yap, bu arada zorlama sadece sürekli olarak onu orda oyalayacak bişeyler bul falan... daha zor. Ama lazımlığa daha kolay yapıyor, bezi takiliyken daha çok ıkınıyor daha zorlanıyor. Bu, onu tuvalete hazirliyorsa ne mutlu. Zaten bezini çıkarmadım çıkarmayı da düşünmüyorum. Ceren'in dediği zorlamanin hiç anlamı yok.

      Sil
    2. Ceren'in dediği gibi diyecektim :)

      Sil
    3. Tüten seninki nev-i şahsına münhasır bir zat-ı muhterem :D

      Sil
    4. Valla ben bu tuvalet eğitimi konusunda hala kararsızım. Çocuğum çişini yapacağı zaman eliyle tutuyor ve çiş diyor. 21 aylık 2 yaşa az kaldı ama maalesef devamlı olarak ben ilgilenmediğimden gündüzleri durumdan bir anne olarak haberdar değilim. Komşularım ise kendi çocuklarının aptal olduğunu 16 aylıkken 18 aylıkken artık bezlenmediğini ama 2 yaşında öğrenenlerin zeki olduğunu söyleyerek şaka yollu olayı eleştiriyorlar. Ahh bu annelik zor iş vesselam.

      Sil
  2. tümüne katılmakla beraber bu tuvalet mevzuusunun bebeğin/çocuğun yanında sıkça dillendirilmemesinden yanayım.
    bu yeniyetmeler her şeyden anlıyorlar ve yeğenlerimde de gördüğüm kadarıyla bundan hiç hoşlanmıyorlar.
    erken ya da geç, her birinin gelişimi ayrı. kendi hazır olduğunda sinyalleri verecektir zaten. eskiden hakkaten pismiş bu işler :) kaynat, elde yıka.. haklı olarak hemen tuvalet eğitimine girişmişler. artık kullan, at bezlerde bir zahmet de yok.
    o zaman; bırakalım yapsınlar, bırakalım etsinler :)

    YanıtlaSil
  3. Ben de tam karar vermeye çalışırken (kızım 26 aylık ) bu yazıları okumak iyi geliyor. Off başlamak çok zor geliyor ne yapayım :)

    YanıtlaSil
  4. Fazlasiyla katiliyorum.omru boyunca bezlenen bebek yoktur herhalde :) kizim ne zaman isterse o zaman cikaricam bezini.ayrica baska bir acidan bez bebeler icin soguk havalarda iyi bisey bence totolari usumekten koruyor :) kendisi saglikci olan teyzosum bu bezsiz bebek konusuna takilip bebesini hem gunduz hem gece olmak uzere bezden ayirdi. Megerse cocuk hazir degilmis ( teyzem disinda herkes bunun farkindaydi) cocukcagiz yaklasik bes yasina kadar altina yataga yere heryere yapti her yerde muzonun kakasini gorebiliyorduk.bazen pijamasinin icine doluyordu coraplar allahtan pijamanin ustune cekili ve yapmadigini iddia ediyordu.ve ozellikle teyzeme bilerek ve isteyerek yaptim diyordu.yani yillarca cocukta cekti teyzem de.belki bir yil daha bezleseydi bunlari yasamicaklardi.yani yaşasin bezli bebetolar :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok haklısın Tuba :) Boş yere hırpalamamak lazım çocukları, artık eski zamanlarda yaşamıyoruz ki bez bağlamak temizlemek sorun olsun.. Yaşasın bezli totolarrrr!

      Sil
  5. Bizim yas grubundaki kisilere bakinca cogumuz yasimizda bezi atmisiz. Her hangi bir baski ya da zorlama oldugunu sanmiyorum. Ama o donemde hazir bez olmadigi icin belki islak bi popoyla dolanmak isimize gelmemistir:)
    Bu arada benim 15 aylik bebis de kaka demeye basladi. Alip tuvalete oturtuyorum ve tuvalate yapiyor. Bunun icin herhangi bir egitim falan vermedim. Fakat tek yaptigim suydu: tuvaletini yapmaya basladigini hissetigimde alip oturttum ve hepsini olmasa da birazini tuvalete yapinca aferim fln diye sevindim. Ve poposuni her zaman tuvalette temizledim. Herhalde oyle oyle alisti:)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kaka demeyi nerden öğrendi peki? :D Demek ki konuya karşı hassassınız, yakaladık! Kolay gelsin :)

      Sil
    2. :)) aferimleri verirken neye verdigimi acikliyorum tabi.

      Sil
  6. Slm ogrenen ve ogreten anne :) blogunuzu yeni kesfettim cok da keyif aldim okurken.hatta her gece bakiyorum yeni biseyler var mi diye..baskalarina da tavsiye ettim ;)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok teşekkür ederim, bana çok güzel motivasyon oldu bu yazdığınız :)

      Sil
  7. Ben beze öğrenilmş çaresizlik gözüyle bakıyorum. Sebebi doğduğundan itibaren gözlemlediğim üzere bezini açtığında yapması oldu. İki aylıkken kakasını yaptığını anladığımda çişşş replikleriyle desteklediğimde diğer kakalarını yaparken olumlu tepki aldım. Tabi sonra arada kaynadı gitti. Şimdi de bezini değiştirirken anlatıyorum. Yedi aylık daha. Şu an bunların pek bilincinde değiil açıkcası. (Bezsiz bebek okumaya çok heveslendim ama okuyamadım :)
    Bu arada kimsenin çocuğuna senin ki bu ayda neler yapıyor tarzında sorular sormasamda ay ay gelişimine aşırı dikkat ediyorum. Bir de evet ayından çok sonra ki bir şeyi yapıyorsa çok mutlu oluyorum. En büyük korkumda daha da anlayacağı döneme geldiğinde (ki pek bir şey kalmadı) nasıl tepki vermem gerektiği konusunda vsvs.. endişeliyim.
    Bir de yazık ya bebelere. Her defasında popolara krem boca edip duruyoruz ya çok acıyorum. Pedle bir hafta geçirmek bile çok can sıkıcı. :))

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ha bu arada bir buçuk yaşına gelince görüşelim bir de. İkimizin de psikolojisi için bu yazıyı sonuna kadar destekleyeceğimden eminim. Laf ola beri gele benimkisi. :D

      Sil
    2. Neden her defasında krem boca ediyorsun anlamadım?? Pişikten korktuğun için yapıyorsan, hiç tavsiye etmem, en doğal krem bile sonuçta doğal olmayan, cildin hava almasını önleyen bir yabancı madde.. Bizim ebe bana çişten sonra ıslak göz makyaj temizleme pamuğuyla, kakadan sonra ise onların daha büyük kare şeklinde olanları oluyor, 10x12cm ebatlarında, onunla temizlememi sonra da aynı pamuğun kurusuyla sürtmeden, dokundura kaldıra kurulamamı önermişti. Bir de tabii bezi uzun tutmamak, sık değiştirmek önemli. Bu şekilde, temizleme bezi ve krem kullanmadan temizliyorum doğduğundan beri.

      Sil
    3. Su ve pamuk olan ıslak mendillerden kullanmak dışında aynı prosedürü uyguluyorum. Ama evet pişik olacak korkumdan pişik kremi olmasa da nemlendirici kullanıyorum. Hem bundan rahatsız oluyorum hem de kullanmazsam rahatsız olacak endişesi var. Şimdi krem sürmezsem alışkın olduğu nemlenme olmadığı için pişik olurmu ki? Denemek lazım galiba. Teşekkür ederim. :)

      Bu arada yazılarınızı pek bir özlemişim. İnternete girmeye fırsatım olmamıştı. Çok iyi geldi. Bilhassa son yazı :)

      Sil
    4. Olmaz bence, denemekte fayda var :) Çok sevgiler..

      Sil
  8. Bu yazıya yorum yazacaktım kaynamış gitmiş. Genelde ideal zaman 2-2,5 yaş arası diyor ya ben buna katılıyorum. Aslında verilen zaman aralığı her çocukta farklılık gösterebilir fakat gördüğüm kadarıyla şu psikolojik döneme uyuyor 2-2,5 yaş dediklerinde. Biliyorsun 2 yaş civarı bir sendrom var bununla birlikte maksimum oyun dönemi. İşte bu maksimum oyun döneminde tuvalete alıştırırsak kolay oluyor, onlara oyun gibi geliyor, eğlenceli yeni keşfedilecek birşey gibi. Fakat 2,5 yaş civarı belki bazı çocuklarda biraz daha erken veya geç olabilir, karakter daha bir oturmuş oluyor, bir oyun oynuyorsa seni dinlemiyor, bırakıp gelmiyor, çişini tutuyor, ikna etmek feciiiii zorlaşıyor (şu ara böyle durumdayız çişi varken tuvalete bile gitmiyor hatun) işte bu dönemi kaçırınca tuvalet eğitimi çok zor. Daha yeni gözlemledim annemin komşusu istanbulda, 3 yaşına bir ay kala denedi 15 günün sonunda sinirden harap halde yeniden beze dönüp başka bahara erteledi. Diyeceğim o ki alman çocuklarının bu inat-sendrom olayları farklı olabilşr. Sen yine de fıkır fıkır yerinde durmaz türk kanlı mayayı fazla erteleme 24-27 aylarda bu işi çöz derim

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Evet burda inatlaşma yok çocuklarda, anneler ve babalar direkt "hayır biz senin aileniz, bu konuda bizim dediğimizi yapmak durumundasın" dedikleri zaman, kararlarını değiştirip çocuğa "hmm demek ki biraz ağlasam inatlaşsam dediğimi yaptırabiliyorum"u öğretmiyorlar baştan. Bu da çoğu eğitimi kolaylaştırıyor. Dediğin doğru, 2,5 yaş civarı gelişime bakılarak, çocuğu da gözlemleyerek yapılmalı ve iş inatlaşmaya ve "güç savaşı"na döndürülmemeli kesinlikle. Valla Maya için konuşursak, inşallah seneye yaza düşünüyorum, açıkcası bir dönem çıplak vatandaş olsun da anlasın anyayı konyayı diyorum :D Havalar bu yaz gibi olmazsa tabii..

      Sil
  9. Ceren selam,
    Bu aralar işe güce kıza hayata kaptırıp gitmişim ve anne dostları ihmal etmişim; şimdi birikmiş yazıları okuyorum zevkle:)
    Tuvalet eğitimi lafına ve çağrıştırdıklarına inanmıyorum ben. Tecrübem de bu yönde. Üzüm kız 15 aylık oldu, elbette hala bezli; ancak kakasını 9 aydır tuvalete yapıyor. 9 ay içinde bezine 9 kez yapmamıştır öyle özetleyeyim. Çişini ise tuvalete oturttuğumda tuvalete, yoksa da bezine yapıyor.

    İşin psikolojik yanını senin kadar araştırdığımı ve derinlemesine analiz ettiğimi iddia etmeyeceğim. Kızımı tuvalete tuttuğum anlar belki şaka gibi gelecek ama ikimiz için de çok özel ve güzel. Elimination communication ifadesinin de bu işe cuk oturduğunu düşünüyorum. Hatta bir adım ileri giderek hazır bez endüstrisinin finanse ettiği araştırmaların, çocukların 3-4 yaşına kadar bezli gezmesinde parmağı olabileceğine dair teorileri önemsiyorum.
    İleride bizi nasıl günler bekliyor bilmiyorum ama beni kızımın bezsiz yaşama geçeceği dönem hiç mi hiç korkutmuyor, farkındalığı zaten kazandı, tuvalete gitmek hoşuna gidiyor. Hazır olduğunda çok da kafa göz yarmadan bezsiz yaşama geçebileceğimizi zannediyorum. Bu hallerini görünce de adına "eğitim" deyip her işi (uyku, tuvalet vb) moka sardırdığımız düşüncesi aklıma dayanıyor.
    Öpüyorummm
    Çiğdem

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çiğdemcim dışkılama iletişimi lafını da ilk senden duydum :D İyiymiş.

      Sil

Anonim yani isimsiz ya da rumuzsuz yorumlara, hakaret, belirli bir gruba karşı ayrımcılık ya da ırkçılık içeren yorumlara, en önemlisi de yanlış bilgi ya da yönlendirici (melisiniz, malısınız'lı) yanlışlar içeren yorumlara BU BLOGDA YER YOKTUR. Bu davranışları yapan kişiler, genel huzurumuz için engellenecektir. Teşekkürler!