3 Nisan 2015 Cuma

Üç dilli çocuk yetiştirmek - 4

Maya bu sıra dil gelişiminde atak yaptı; ama evde üç dil konuşulduğundan, garibim hangi dilde nasıl bir atak yapabileceğini pek kestiremediği için, kendi çapında dördüncü bir dil üreterek olaya çözüm buldu. Kabaca, Mayaca! Beni çok güldürüyor çünkü mimikler, el kol işaretleri hatta tonlama bile tamam da, dil nanay, anlayan beri gelsin..

Üç dil maceramıza en son kaldığımız yerden (bizim dut yemiş bülbülü en son 15 aylıkken bırakmıştık hatırlamak isterseniz buraya tıklayabilirsiniz) devam ediyoruz. 15-22 ay arası neler oldu neler, mercimekli köfteler.. Mesela, bizim dut yemiş bülbül oldu sana bir papağan! Ne desem tekrarlamaya çalışıyor, bazısını tepetaklak (bardak: dakbar) bazısını kendi kafasına göre (yıldıza ısrarla aydede diyor mesela) bazısını da çok net ve yerinde kullanarak, bu normal dil gelişimi evresini az geriden tamamladı. Şimdi artık kelimeleri yerinde ve doğru kullanabiliyor ve kendine günlük hayatta yeten, oldukça geniş bir üç dil kelime repertuarı oluştu. Bundan sonraki aşama kelimeleri birleştirme, iki kelimeden başlayarak yavaş yavaş cümle kurma gelecek, henüz ufukta yok öyle bir şey, bekliyoruz. 

Üç dil nasıl oluyor, hepsi birbirine karışmıyor mu, gecikme olmuyor mu derseniz; araştırmalar aksini ısrarla söylese de, bizim Maya'yla tecrübemizde tabii ki karışıyor. tabii ki gecikiyor. Bence iş dil sayısında değil, çocuğun dil yeteneğinde bitiyor. Bazı çocuk hızlı konuşur, bazısı geç ve bu bence dil sayısıyla ilişkili değil. Mesela ben 1 yaşında şakır şakır cümle konuşurmuşum, eşim 3 yaşından önce konuşmamış; artık hangimize çekti ya da ikimizin ortası mı olacak bilemiyorum ama paniklemiyorum, konuşmayan çocuk var mı azizim? Bir zaman gelecek susturamayacağız bence, o nedenle sessizliğin keyfini çıkaralım derim.. 

Karışma konusu da beni germiyor çünkü dil bence pasif değil aktif bir yeti, tabii ki ne kadar çok dil bilirseniz o kadar farklı düşünce sistemi ve kültür de ediniyorsunuz ve tabii ki hepsi harmanlanıyor. Mesela yurtdışında yaşayanlar bilir, alışveriş listeleri hazırlarken bir de bakarsınız listenin yarısı bir dil, yarısı başka dil. Ya da mesela eşinizle konuştuğunuz dilde başka dilden kelimeler bulursunuz. Ya da bazen anadilinizde aklınıza gelmeyen kelimenin ikinci ya da üçüncü dildeki karşılığını kullanıverirsiniz (demek istediğim yabancı özentisi "şekerim önümüzdeki week bir meet up planlayalım, haydi byee" değil elbette, korkunç bir şey o ayyy). Bence bunlar hayatı zenginleştirir. Burada önemli nokta tüm dillerin grameri ve telaffuzuyla özüne uygun düzgün konuşulması, kırık üç dil yerine sağlam tek dil bu nedenle önemli.. Ama eğer siz ya da çocuğunuza bakım veren diğer kişiler birden fazla dili layıkıyla konuşuyorsanız, neden bu yeteneği çocuğunuza vermeyesiniz? Bu bir zenginliktir.. Tabii ki zorluyor, emek istiyor, o ayrı..

15-22 ay arası bir başka değişiklik, benim İngilizce'nin yanına yavaş yavaş Türkçe'yi sokmaya başlamam oldu. Bu konuda çok okudum ve "tek ebeveyn tek dil, asla değiştirme" (OPOL) kuralına çok bağlıydım (bunu okuyunca sorgulamaya da başlıyor insan aslında) ama baktım nasılsa gecikiyor, karışıyor, kopacağı yerden kopsun, tüm dil teorilerinin aksine, hadi bari üç dili olsun dedim ve başladım yalnızken Türkçe, sosyal ortamlarda İngilizce konuşmaya, baba da Almanca konuşuyor bu arada. Bir sosyal medya gurubuna üye oldum ve orda benim gibi 3+ dil konuşan ve birbirine moral ve taktik veren bir çok anne babayla tanıştım, bu harika oldu. Yalnız doğruymuş, 15 aydan sonra gelen Türkçe'ye hala çok adapte olamadı, anlıyor ama kelimeleri tek tük. İngilizce ve Almanca'da ise en karışık cümleleri anlıyor ve yerinde kelimelerle konuşuyor. Bu aşamada bu kadarı da yeter zaten.

Bazen bakıyorum yaşıtları Alman çocukları bıcır bıcır konuşuyorlar ama sonra bakıyorum bizim gibi çok dilliler tam da Maya gibi tek tük konuşuyor, hatta Maya'dan daha suskunları da var ve çoğunluktalar. O nedenle paniklemiyorum. Ama çok okuyor araştırıyorum, elimden geldiği kadar her dilde bol bol konuşuyorum, şarkı söylüyorum (kerata şarkıları tam melodisini tutturarak ama sözleri sallayarak söylemeye başladı 16 aylıktan beri), çeşitli dillerdeki oyun guruplarına katılıyorum, kitaplar okuyorum ve tv ya da bilgisayar gibi aygıtları asla kullanmıyorum ve de başka ne yapabilirim bilmediğim için sabırla bekliyorum, bakalım bir sonraki yazımda neler olacak, göreceğiz.. 

Okuduklarımdan, yararlandıklarımdan bazıları:
Öncelikle neden 2 değil 3 dile geçtim; çünkü Afrika'da bazı çocuklar 11 dil birden konuşuyor, demek ki olabiliyor.. Ve bu blog yazısı çok hoşuma gitti.
Bu dönemdeki bebek ve çocuklardan ne beklememiz gerçekçi olur burada ve burada ve burada ve burada ve burada
Bebekler ve çocuklarda dil terapisi ya da desteğine ne zaman ihtiyaç vardır burada ve burada
Bebeklerin konuşmasını evde kendimiz nasıl destekleyebiliriz burada ve burada.

15 yorum:

  1. Ben iki yaşımdayken babamın iş adresini telefonlarını aynı şekilde evin ve ananemlerininkinide bildiğim ve kardeşim o yaştayken tek tük bişiyler konuştuğu için panik anacağım kardeşimi kucaklayıp pedagogta almış soluğu:)bu iki numero arızalı sanırsam deyip.şimdide benim oğlana taktı "eee bu 15aylık oldu üç beş şeyi anca söylüyor,hımmm herhal babasına benzedi oğlan" :)))kötü huylar itinayla baba tarafına kakışlanır:). İce Kavramları anlıyor büyük topu getir,küçük arabayla oynayalım,spor yapıcaz vs..ama derdini anlatmak için el kol hareketlerini kullanıyor konuşmaya yanaşmıyor.kendi dilince acaip sürekli bişiyle anlatıyor.vakti geldimi konuşcak herhalde hepsi

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ay bu aceleci akraba ya da dostlar ;) Genellikle baba tarafı olur bunlar ama :D
      Hiiiç endişelenme, sen de demişsin zaten karışık cümleleri bile anlıyor ve yerine getiriyor diye, en önemlisi o.. Sonuçta kendi derdini anlatıp, insanlara bir şekilde ne istediğini yaptırabiliyorsa zaten "iletişim kuruyor" demektir :) Kelimeler bir başlayınca inanamıyorsun nasıl hızlı öğrendiğine!

      Sil
  2. Ben de türkçeye başladın mı ki diye soracaktım başlamışsın. Burda da çok dilli çocuklar var arkadaşların onlar da öyle üç yaşına gelip de hala konuşmayan var normal bence

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Başladım evet, kendimi zorluyorum ama kafa çok İngilizce'ye dönüyor, otomatik ağzımdan çıkıyor bazen. Geçen gün de rüyamda Almanca konuşuyormuşum, bir de benim Almanca hitlerin ordularına hükmeder gibi gürül gürül, eşim n'oluyo yaa diye uyanmış yanımda :D
      Benim çok dilli arkadaşlar hep aynı durumda, hani insanın referans grubu kendi gibi olunca rahat olur ya, ondan endişelenmiyorum ama dün bir arkadaşın 4 dili anlayan ama konuşamayan 3,5 yaşındaki oğlu anaokulunda çok fena bully'ye uğramış, çocukla "aptal aptal konuşamıyor bileee" diye dalga geçmiş ağlatmışlar :( Anaokulunda yahu...! Bu tip şeylerden korkuyorum biraz... Ama bir büyüyünce, çok daha avantajlı olup, ikinci dili öğrenmeye cebelleşen çocuklara havasını da atacak di mi... :)

      Sil
    2. :( aslında ana okuluna kadar gel git ver gibi basit kelimelerle konuşabilmesi iyi olur. Dila hiç bilmiyordu okula başladığında, kimse birsey demedi ama arkadaşlarıyla etkileşemiyordu fazla beden diliyle biraz o kadar. Şimdi konuşup anlıyor her gün bugün şunla oynadım şunu yaptık bunu dedi vs ne yaptıysa anlatıyor ve daha mutlu daha istekli

      Sil
    3. Tekli kelimeleri söylüyor İng ve Alm, o nedenle endişelenmiyorum ama burdaki tek dilli çocuklar baya baya konuşuyorlar yaaa, onların yanında benimki bebek gibi kalıyor, neyse ki genellikle arkaf-daşları kendi gibi çok dilli, konuşamaya konuşamaya anlaşıyorlar çok komik :D

      Sil
  3. Merhabalar, Bizde de 2,5 dil ile beraber gidiyor. Önceden eşimle ortak dil ingilizceydi. Şimdi ben italyanca öğrendim o türkçe görmeyin evdeki kargaşayı! Biz bile bazen kendimizi anlamakta zorluk çekerken bizim 11 aylık bebe daha şaşkın. Mamma diyor benimki bak önce anne dedi diye hayıflanıyor. Annem ordan yahuu çocuk aç aç mama verin demek istiyor diye müdahale ediyor:)) Ben de çok çekiniyorum bu durumdan ama evet yaşayarak göreceğiz. Fakat arkadaşımın kızı 4 yaşında evet tam bir papağan anında her dili saniye düşünmeden yanıtlıyor. Görüp de özenmemek mümkün değil. Umuyorum bizlerinki de güzel uyum gösterirler. Olmazsa da bakacağız çaresine.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ay seni çok iyi anlıyorum, bu mama işi çok komik! Benimki de mama diyor en baştan beri, annem de aynen senin annen gibi "Maya mama al mama" falan, çocuk direkt psikopata bağladı, şimdi durup durup beni parmağıyla dürtüp "this mama!" demeye başladı :D Ama bir noktadan sonra kiminle ne dil konuşacaklarını anlıyorlar merak etme.. Bir de şunu okudum bak en son bu sabah: http://developpement-langagier.fpfcb.bc.ca/en/trilingualism-%E2%80%93-word-trilingual-families

      Sil
  4. Benim okumayı yeni söktüğüm zamanlarda Maya kız trilingual olmuş yahu, hem maşallah hem inşallah :) Türkçe'ye başlamanıza sevindim açıkçası çünkü en azından Türkiye seyahatlerinde dışlanmış hissetmeyecek, muhabbetlere katılabilecek. Bir de geç de olsa ben üç dilde de akıcı konuşabilecek duruma geleceğini düşünüyorum Maya'nın, çünkü dil eğitiminin en verimli olabileceği zamanlarda hala. Tek becerisi dil öğrenmek olan biri olarak bu seriyi ayrı takibe aldım, sevgiler :3

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Okumayı 20 aylıkken mi söktün sen?!?! Ciddi misin?

      Sil
    2. Yok yahu, yuvarladım bayağı, annemlere göre 2,5 yaşımdayken öğrenmişim, kendimi bildim bileli okurum :D

      Sil
  5. Dün gece rüyamda Maya'yı gördüm. Şakır şakır Türkçe konuşuyordunuz hatta rüyamda şaşırmıştım bu kadar akıcı konusup anlamasına:)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Rüyaların tersi çıkıyorsa yandık :) Konuşur inşallah!

      Sil
    2. Genelde tersi çıkmaz benimkilerin. ODTÜ'ye kabul edildiğimi gördüğüm günün sabahında kabul mektubum gelmişti:)

      Sil
    3. E o zaman hadi inşallah diyeyim be Kalem Nasırı :D Biraz geriden geldiği için çekinceliyim ama dur bakalım, iğneyle kuyu kazıyoruz bu 3 dil konusunda, umarım emeğimin sonucunu 3 dilde de akıcı konuşan çocukla alırım gerçekten de harika olur di mi....

      Sil

Anonim yani isimsiz ya da rumuzsuz yorumlara, hakaret, belirli bir gruba karşı ayrımcılık ya da ırkçılık içeren yorumlara, en önemlisi de yanlış bilgi ya da yönlendirici (melisiniz, malısınız'lı) yanlışlar içeren yorumlara BU BLOGDA YER YOKTUR. Bu davranışları yapan kişiler, genel huzurumuz için engellenecektir. Teşekkürler!