9 Aralık 2017 Cumartesi

Başkasının çocuklarını kıskanmak

Bir önceki yazımda madalyonun bir yüzünden bahsetmiştim, şimdi diğer yüzünden bahsetmek istiyorum. Yani çocuklarıyla övünen anne babalar değil, bu sefer de karşısındaki insan övünmese bile, başkasının çocuklarını ya da ebeveynliklerini kendileriyle kıyaslayan ve kıskanan, endişelenen, üzülen anneler/babalar..

Bana olmadı desem yalan söylemiş olurum.. İlk çocuğumun ilk senesinde, biraz deneyimsizlik, yeni bebekten beklentiler konusundaki bilinmezlikler, biraz da kızımın karakter yapısının ve davranışlarının beni çok zorlaması nedeniyle, onu arkadaşlarımın yakın yaştaki bebekleriyle karşılaştırdım. İlk sene malum bebeklerin bir çok gelişimsel basamağı tırmandıkları bir sene, iki anne bir araya gelince hemen "kaç aylık?", "emiyor mu, oturuyor mu, ek gıdaya geçti mi, yürüyor mu.." soruları bitmek bilmez. İki ve daha çok çocuğu olan ya da çocuğu biraz büyümüş olan anneler pek yapmıyor bunu ama ilk annelik biraz zor gerçekten. "Compare and contrast" derler İngilizler..

Çocuk büyüdükçe azalıyor, ikinci ve sonraki çocuklarda hiç kalmıyor bile diyebilirim ama ilk başlarda çok zorlayabiliyor insanı. Azalmasının ve bitmesinin nedeni, sonunda her çocuğun farklı olduğunu anlamamız elbette. Ama o biliş düzeyine gelene dek, çok canlar yakabiliyor. Sadece kıskançlık hissi değil, anne ve babada kendi ebeveynlikleri konusunda "yetersizlik algısı" oluşabiliyor, çocuklarının gelişimi konusunda gereksiz endişeler yaşamalarına neden olabiliyor, çocuktan gelişim evresinin üstünde beklentiler duyulmasına neden olabiliyor. Hele sosyal medyayı kullanan anne babalar, oradaki "mükemmel ebeveynler ve süper çocuklar"ı izledikçe, bu tehlikeye çok daha yakınlar.. Zaman içinde insan hem kendi çocuğunu tanıyor, onun kendine özgü gelişim eğrisini öğreniyor, hem de sağa sola kulak vermemeyi öğreniyor. Ama bunu çocuğu kocaman olduğu halde hala öğrenememiş anne babalara da rastlamıyor değilim.. O nedenle, zararın neresinden dönersek kardır diye düşünerek, sizlere ufak birkaç ipucu vermek istedim:

1. Lütfen "gelişim evreleri"nin göreceli olduğunu unutmayın! Her çocuk farklı gelişir, aynı anne babadan doğan, aynı çevresel uyaranları alan çocuklar bile farklı gelişebilirler. Kimi erken konuşur, kimi Einstein gibi 4 yaşına dek konuşmaz! Kimi emeklemeden yürür, kimi inat eder 18 aya kadar yürümez. Gelişim evrelerinin annenin çocuk bakma becerisi ya da çocuğun zekası ile ilişkisi yoktur! Bu nedenle:
a). Lütfen çocuğunuzu kıyaslamadan önce konunun uzmanına danışın, gelişim evrelerinin doğal sınırlarını öğrenin ve kendi çocuğunuzun gelişimi hakkında bir uzmandan bilgi alın.
b). Kıskanmak yerine kapalı uçlu sorular sorun. "Erken yürümesi için ne yaptın?" gibi açık uçlu bir soruya cevap alma şansınız, "mesela ellerinden tuttun mu yoksa kendi haline mi bıraktın?" gibi kapalı uçlu bir soruya alma şansınızdan daha düşüktür, unutmayın. İnsanların size bilgi vermesini istiyorsanız, onlara değerlendirildikleri fikrini değil, size yardımcı olacakları fikrini vermelisiniz.
c). Lütfen çocuk yetiştirme kitaplarını fazla okumayın! Doğuma kadar okuduklarınız size yeter, sizi bebeğe hazırlar. Sonrası ise bebekten öğrenecekleriniz, kişiye özel olduğu için çok daha değerli ve doğru bilgiler içerir.

2. Ebeyenlik bir yarış değildir! Sizin amacınız, sağlıklı, mutlu, güvenli, kendiyle ve çevresiyle barışık, kendi dışındaki canlara ve mallara saygılı bir çocuk yetiştirmektir. Başkaları ne yaparsa yapsın, siz buna odaklanın ve içinizdeki saf sesi dinleyin. Hata mı yaptınız, istemediğiniz bir davranış (bağırmak vs) mı yaşandı, özür dileyin ve bir dahaki sefere yapmamayı hedefleyin. Çocuklarla aranızdaki ilişkide sevgi varsa ve gösterebiliyorsanız, onlar çok affedicidir. Bunları deneyin:
a). Çocuğunuzu ya da anneliğinizi kıyasladığınızı fark ettiğinizde kendinize "dur!" deyin. Kıyaslama yapmadığınızda, inanın mutluluğunuz da kendinize güveniniz de artacak. Ayrıca bu davranışınızla çocuğunuza sosyal baskıya karşı nasıl davranılacağını da öğretiyorsunuz, unutmayın!
b). Her çocuk farklı geliştiği gibi, her çocuğun yetenekleri de farklıdır. Çocuğunuz sporda başarısız olabilir ama resimde başarılıdır. Aslında yeteneği olmayan bir konuda, sırf siz önemli bulduğunuz için zorlamanız, onun asıl yeteneklerini keşfetmesini engelleyecek ve işte asıl o zaman "hiç bir konuda yeteneği olmayan" insan yetiştireceksiniz. Bırakın çocukluk çağında denesin, nelerden keyif aldığını kendisi bulsun.
c). Kıyaslamanın yapıldığı ortamlardan (mesela anne çocuk oyun grupları) uzak durun. Bile bile lades demeyin yani. Ya da bırakın çocuğunuz bu gruplara tek başına katılsın, sporunu yapsın, oyununu oynasın, siz karışmayın, kıyaslamayın.

3. Bırakın övünen anneler kazandıklarını sansın. Çevrenizde bu tür bir anne varsa ve ondan "kurtulmanız" da mümkün değilse, bırakın kazansın. Genellikle övünen anneler, aslında en endişeli annelerdir. Size devamlı soru soruyorsa, cevap vermeyin, geçiştirin ya da soruya başka soruyla karşılık verip ilgiyi dağıtın. "Amaaaan şekerim boşver ya, devamlı çocuktan konuşmayalım" demek çok güzel bir karşı atak bence, benim her zaman işime yaramıştır.

4. Çocukları karşılaştırmaktan hoşlanmadığınızı belli edin ve çevrenizde sizin gibi anne babaları toplayın, onlarla arkadaş olun. En baştan kuralları belirleyin yani. Bu davranışın kabul görmeyeceğini hissettirin. Sizin gibi anneliği biraz şaşkalozluk olarak gören, çocuklarının şahanelikleri yerine komik anlarını anlatan anne babalarla takılın, biraz hafife alın yani bu çocuk büyütme işini. Mizah en güçlü silahtır. Bunu yapabilmek için:
a). Kendiniz samimi olun. Duygularınızı gerçekten açın. Endişeliyseniz de endişenizi açın ve fikir isteyin.
b). Sizin gibi düşünen bir anne yakaladınız mı bırakmayın, hemen yapışın. Utanmayın, direkt iletişim bilgilerini alın, kaynaşın.

5. Unutmayın, çocuğunuzun gelişimi sizin anneliğinizin "kalitesi" ile ilişkili değildir! Özellikle gelişimde gerilik yaşayan çocukların anneleri, kendilerini suçlama eğilimindedirler. Hamileyken yedikleri bir şey, yaptıkları bir şey yani kendilerinden kaynaklanan bir neden arar durular. Halbuki, gelişimimizin büyük oranda genetik yapımız, farklı alanlardaki zeka düzeyimiz ve kişiliğimiz ile ilişkilidir ve bu doğumla gelir, sonradan kazanılamaz. Bazı çocuk öğrenmeye meraklıdır, kimi izleyerek, kimi dinleyerek, kimi kendi deneyerek öğrenir; kiminin hızlı, kimininse yavaş öğrendiği gibi.. Yine aynı şekilde, anne baba olarak bizim hayallerimiz ya da yaşam amaçlarımızı çocuklarımıza empoze etmeye hakkımız yoktur. Bunun için:
a). Çocuklarımıza kendi başarılarımızla övünmeyi bırakmalı ve "başarı"nın göreceli olduğunu, onların kendi kriterlerinin bizden farklı olabileceğini anlamalıyız. Bizim doktoramız var diye, çocuğumuzu "boynuz kulağı geçmeli" diye yetiştirmemeli, onun sevdiği bir işte mutlu çalışmasının yeterli başarı olduğunu öğrenmeliyiz.
b). Çocuğunuzun başarılarıyla övünmeye son verin. Size övünülmesini istemiyorsanız, siz de kendi çocuğunuzla övünmeyin. Gurur duyuyorsanız bunu çocuğunuza söyleyin ama 3. bir kişiye övünmeyin, böbürlenmeyin.
c). Çocuğunuzu kendine överken (duyduğunuz gururu onunla paylaşırken) lütfen karşılaştırma yapmadan övün. "Sınıfın en çalışkanı kızım" değil "çalışkan kızım" gibi.
d). Çocuğunuzu "övgü arsızı" etmemeye de dikkat. Övgülerin geçici ve fiziksel değil kalıcı ve davranışsal kriterlere bağlı olması; yani güzellik, akıllılık, güçlülük gibi değil de kibarlık, sabırlılık, yardımseverlilik gibi değerler olması, çocukları daha uzun süreli kişilik özellikleri edinmeleri konusunda motive eder.

Ve son olarak, yazı dilimi yani "meli malı"larımı hoş görmenizi dilerim. Tabii ki bunlar mutlak doğrular değil, sadece benim bir psikolog ve anne olarak önerilerim. Kendi çocuklarımda ve kendimde uygulamaya çalıştıklarım, uyguladıkça rahatlamama ve anneliğimle barışık olmama neden olan tortular. Umarım sizlerin de işine yarar..

6 Aralık 2017 Çarşamba

Alman tipi Noel Baba ve Krampus

Almanya başta olmak üzere, komşularımızla beraber biz kış aylarında çok eğleniyoruz.. Bence olay tamamen soğuk ve karanlık kış şartlarının insan beynine etkileri. Akdeniz'de yok böyle şeyler mesela. Kış başı laterne festivaliyle başlıyoruz, Noel baba yanında eşantiyon gelen Krampus ile devam ediyor, Fashing'le eğlencenin dibine vurup, ancak Paskalya sonrasında resmi olarak başlayan bahar ile kendimize gelebiliyoruz. Geçen yıllarda çoğundan söz ettim, Aralık yazıları içinde bulabilirsiniz ilginizi çekerse ama bu Krampus.. Bu sene ona özel yer ayırmam icab etti.

Krampus bu yandaki arkadaş. Kendisi özellikle Coca Cola'nın el atmasından sonra Amerika'da "Noel Baba" olarak tanınan, tontiş, yuvarlak, kırmızı burunlu ve beyaz sakallı, hediyeci ve neşeli adama dönüştürülmüş bulunan Aziz Nikolaus'un kankisi. Ama Krampus, Nikolaus'tan da eski aslında, bildiğin Pagan.. Pagan hikayelerindeki kışla, karanlıkla, soğukla, şeytani güçlerle ilişkilendirilmiş bir başka karakter. İnsanlar aslında özellikle kışın başlarına musallat olan kötü ruhları kovmanın onlar gibi giyinip, önce davranıp onları korkutmak olduğu fikrine varmışlar, bundan çıkmış bu hikayeler de.. Krampus da bunlardan biri, o St.Nikolaus ile takılıyor. İkisi beraber 5 Aralık'ı 6'ya bağlayan gece ev ev dolaşıyor ve iyi çocuklara hediyeler veriyor, kötü çocukları ise cezalandırıyorlar. Bir nevi okul öncesi "Judgement Day" :D Tabii 6 Aralık sabahı, öğleni hatta gecesi de etrafta bir çok Noel Baba ve Krampus ikilisi bulmak mümkün (hatta bazılarını tamamen anadan üryan olarak saunalarda da bulabilirsiniz, "true story"..)

Maya bu seneye dek Krampus'tan haberdar değildi. Bu sene bir yerlerden duymuş (kendisi anaokulunda öğretmeninin anlattığını söylediyse de inanmadım ben, inanamadım yahu, sanmam, bence büyük kardeşi olan bir çocuk yaymıştır). Neyse duymuş ve tabii her insan evladı gibi korkmuş. BAP da "ahahaha sen Krampus'u bilmiyor musuuuun, Noel Baba'nın ekürisi yaaa" diyip pekiştirdi sağolsun. Yahu anlatma "hassas, kelebek kalpli, minik yavrumuza" diyorum daha fazla gülüyor, edepsiz. "Bilsin bilsin, biz hepimiz Krampus'tan korkarak büyüdük" diyor! "İyi çocuk oldun mu bakiim?" diye fısıldayan bir Krampus, amanın, düşman başına.. Neyse Maya'ya Krampus'un hikaye olduğunu (Noel Baba'nın durumuna el atmamaya çalışarak - ne zor oldu yarebbim) anlattık, bir kaç gün üstüste sorular sordu (özellikle kötü çocukların torbaya konulup götürülmesi konusunu açıklığa kavuşturmamız gerekti) sonra nasıl bir mantık geliştirdiyse: "Krampus çoktaaaan ölmüş, yaşamıyor ki ha ha!" diyor şimdi yine de eklemeden geçemiyor: "Ama anne ben iyi çocuk oldum di mi bu sene? Noel Baba bana hediye getiricek eminsin di mi?" "Anne ben devamlı hayır demiyorum ama ara sıra hayır diyorum di mi?" falan diyor. Ben de "Bakiciyyyz, bilemem, bakalım kim gelecek?" falan diye tansiyonu yüksek tutuyorum (ayol kırk yılın başı elime fırsat geçmiş, Krampus'cupum gel seni bi öpeyim yahu - ağzın kokuyor Krampus, şu dişlerini bi fırçalasan..)

Neyse Krampus anaokuluna gelmeyecek, sadece St.Nikolaus gelecekmiş (sordum ayol napayım, kahrolsun gurbette anne olmak) ona göre gardımızı aldık. Fakat yine de bu akşam ben bu çocukları pek ev dışına çıkarmayayım, ne olur ne olmaz.. Etraf krampusla el ele nikolaus kaynıyor diyolla..

Bu arada; Maya'dan Noel baba mevzuuna şok açıklama: "Aman anneeee, sen de çok komiksin, noel baba hiç 1 tane olur mu, bir sürü noel baba var, yoksa nasıl heryere aynı gece gitsin, kimi bize geliyor kimi okula gidiyor, kimi Türkiye'deki çocuklara gidiyor!".... Yirim seni.

4 Aralık 2017 Pazartesi

Bloglarda övünmek, insanları incitmek..

Benim çocukların gelişimini yazmaktan hoşlanmıyorum, biliyorsunuz. Bloğu kendi çocuklarıma ithafen yazmadığım için ("anları not alma ve ilerde çocuğuma okutma" türü blogları övünme olarak düşünmediğimi ve bu yazının dışında tuttuğumu en baştan belirteyim), onların gelişiminden kime ne diye düşünüyorum. Açıkçası yazmamanın yanı sıra, o tip "Benim Keremcan 4 aylık konuştu, 5 aylık yürüdü, 6 aylıkken Apple'ın CEO'suydu" türü yazıları okumuyorum da. Hadi "bizim oğlan 7 aylıkken altın yumurta yumurtladı" falan dese eyvallah, geri kalandan bize ne? Her anne tabii ki çocuğuyla övünür, onun gelişimindeki adımları heyecanla, kıvançla takip eder fakat uluorta övünen blog yazarları beni baya rahatsız ediyor.. Bir de çocukları fiziksel engelle doğan, çeşitli hastalıklar sonucu gelişimi geri kalan anneler var, insan biraz dikkat etmez mi böyle uluorta anlamsızca övünüp dururken?

İnsan bir konuda normalin bir tık üstünde "övünüyorsa", o kişinin bu konuda bir yarası var diye düşünenlerdenim. Mesela bir arkadaşım, geldiği yere tamamen kendi tırnaklarıyla kazıyarak ve türlü zorluk çekerek gelmiş. Şimdi çocuklarının "ne kadar zeki ve başarılı" olduklarıyla övünen, onları devamlı "örnek çocuklar" olarak göstermek isteyen bir anneye dönüştü. Bunun altında malesef büyürken yaşadığı acıların, kısıtlanmaların ve ketlenmelerin olduğunu düşünüyorum. "Başarı" onun hayattaki tek güvencesi ve bu niteliğin çocuklarında olması onun için çok önemli. Normal gelişen çocukların gelişimleri ile övünmenin de bence en büyük tehlikesi çocuğun üzerinde bir performans kaygısı yaratma riski, yani Keremcan her an kendiyle övünülecek bir durum yaratmak zorunda kalabilir. Normalden hep bir adım önde olmanın dayanılmaz yükü.. Geri kalmaktan bile ağırdır bazen..

Aslında sadece övünmek değil, bir çok konuda çocuklarımızı "halka açarken" dikkatsiz davranıyoruz. Çocuklardan bahsetmeden anne-çocuk bloğu olmak gerçekten çok zor. Olmuyor da zaten, samimi olmuyor.. Ya fazla eğitici öğretici oluyorsun ya da kuru yavan oluyorsun. Fakat bir dengenin de tutturulması gerektiğini düşünüyorum. Benim mesela çok yaptığım bir şey, çocuklardan birinin genelde olumsuz bir gelişim evresinde yaşadığım sıkıntıyı yazmak. Açıkcası burası samimi bir blog, bir çoğunuzla özel muhabbetimiz var diye çekinmeden yazıyorum, "yazdıkça açılıyorum".. Bir de bazen okuyan daha deneyimli birinden öyle bir fikir geliyor ki, bir aydınlanma yaşıyorum. Sonuçta benim önümde annelik konusunda hiç örnek yok, her şeyi anca okuyup anca kendim deneme yanılma yoluyla öğrenebildim. Sıklıkla tökezliyorum, çok canım yanıyor, bazen istemeden çocukların canını da yakıyorum.. Bunları yazınca, sanki günahlarımı temizlemişim gibi hissettiğim oluyor.

Fakat yine de, zaman zaman yazdığım konular "ay bu çocuklar neden böyle?", "ay bu annelik amma zor", "üf milletin çocukları melek, benimkiler cadı" ekseninde dönüp durabiliyor. Tabii ki her anne gibi ben de çocuklarımı çok seviyorum, kimseninkilerle de değişmem. Cadı madı ama benim sonuçta, biz böyle harala gürele bi şekilde yolumuzu buluyoruz. Ayrıca bu severim de döverim de yazılarını genellikle "çocuk utandırma"ya kaymadan yaptığımı da düşünüyorum. Bloğu onların okuması için yazmıyorum ve onlar okusun da istemem açıkcası ama her yazımı yazarken arka planda hep okurlarsa da incinmesinler, bana kızmasınlar diye düşünüyorum. Yani yüzlerine de çöt çöt söylemediğim hiç bir şey yok bu blogda :) Buraya yazdıklarımı aynen kendileri de biliyorlar (kaynana dışında tabii ayol, o ayrı konu).

Çocuklarımı incitmeme arzum kadar, yazdığım şeylerle okuyan insanları da incitmemeye çalışıyorum. Tabii her zaman başaramadığım kesin ama en azından niyetim bu yönde. Bazen insan kendi zorlandığı konunun dünyanın en zor konusu olduğunu sanıyor, halbuki herkesin sorunu kendine büyük gelir.. Elbet benim sorunlarım bazıları için çok küçük sorunlar, onların başında daha büyük daha ciddi dertler var. Ya da tam tersi, benim için sorun olmayan şeyler bazıları için dayanılmaz olabilir. İşte bu noktada insan zorlanıyor. "Seninki de dert mi!" derler diye çekiniyor. Ama ben kimseye seninki de dert mi demezsem, onlar da bana demez diye düşünüyor, öyle davranıyorum.

Yani biraz empati şart ama devamlı benden kötü durumda olanları düşünüp üzerime yük almak da istemiyorum, benden iyi durumdakileri düşünüp kendimi kıyaslayıp mutsuz olmak da istemiyorum. Olduğum gibi yazıyorum, eldeki malzeme neyse onu anlatıyorum. Yazarken düşünüyor, genelde yazdıktan sonra olayın farklı açılarını yakalayabiliyorum. Benim için yazmak, bir terapi. Ben en çok kendim için yazıyorum.

Neyse; bu yazıyı okuduğum bir blogdan etkilenerek yazdım. O blogda çocuğu bizimkilerden daha farklı, özel gelişen bir çocuk annesi var ve son yazılarından birinde bu tip düşüncesiz övünmeler ve çocukları karşılaştırmalar konusunda biraz üzmüşler onu. İçten yazısını okuyunca ben de üzüldüm. Açıkcası benim de çocuklarımdan bahsederken bu anlamda düşüncesiz davranmış olabileceğim aklıma geldi ve utandım. Beni düşündürdü ve ben de sizi düşündürmek istedim..

1 Aralık 2017 Cuma

Dünyanın en fiyasko playdate'i hatırası

Vıt vıt ötmek bana iyi gelmiyor. Ne zaman boyumu aşıp bu blogda çocuklarımdan azıcık bir övünesim tutsa, daha yazının mürekkebi kurumadan o övünç kaynağım elimde patlıyor. Bakınız: Maya baleye çok severek gidiyor dedim, hop Maya o haftadan itibaren baleden soğudu. Bakınız: Oy bu ikinci çocuk ne kolaymış dedim, hop oğlumu uzaylılar kaçırdı, yerine huysuz baykuş'u bıraktı. Bakınız: Maya okulda popüler dedim, playdate'lerin dibine vuruyoruz dedim, buyrun işte okuyun şimdi:

Dün, ana-kız dünyanın gelmiş geçmiş en berbat playdate'ine imzamızı attık. Hem de anaokulunun en şipşirin, en bukliş bukliş sarı saçlı mavi gözlü tontiş, en herşeye gülen herkese sarılan sevgi yumağı kızının önünde gerçekleştirdik bu eylemimizi. Bir yıldızlı pekiyinizi alırım..

İki kızla oğlancağızımı aldım anaokulundan geldim eve, ilk 1 saat şahane oynadılar, sonra Maya bir şekilde elini kapıya sıkıştırdı ve sinirleri bozuldu. Her ne kadar kucağıma alıp bol bol öpüp okşasam ve "bak yavrum E. isteyerek yapmadı ki, kazayla kapıyı kapatırken senin parmakların arada kaldı" desem de, Maya E.'den bir özür bekledi, beklediğiyle de kaldı. Ben de üstelemedim çünkü başkasının çocuğuna zorla özür diletmek benim kitabımda yazmıyor. Bu size tuhaf gelmiş olabilir ama çocukların özellikle isteyerek ya da amaçlayarak birbirine zarar vermeleri söz konusu değilse, ben annelerin oyuna ya da anlaşmazlıklara karışmamaları taraftarıyım. Çocuklar kendi aralarında çözmeliler, bu şekilde sosyalleşmeyi ve "hayatın kurallarını" öğrenirler diyorum. Mesela oyuncak kavgalarında da ben araya girmem ama iş şiddete dönmeye meylederse, hemen müdahale edip saldırganı engellemeye, mazlumu korumaya çalışırım ve olayın alevli anı geçince de ikisine de bir "iyi davranış nutuğu" çeker, birbirlerine sarılmalarını, hiç değilse el sıkışmalarını sağlarım. Fakat bu sefer E. kısaca pardon dedi ama abartılı bir özür dilemek istemedi, ben de Maya'ya "üsteleme Maya, kaza oldu, isteyerek yapmadı işte, gel oyuna devam et" dedim, geçtim.

Ama Maya geçmedi. Takıldı orda. Resmen Türk tipi küstü! Burda çocuklar küsmedikleri için (böyle bir kelime bile yok lügatta) E.'de "Maya benimle oynamak istemiyor, ben Lukas'la oynayayım" dedi ve çevirdi totosunu gitti. Maya Türk tipi koltukta oturuyor sinirli sinirli, işte bildiğiniz davranışlar, nerden öğrendi bilmiyorum (kesinlikle benden ya da aileden değil), genetik midir nedir bu küsme bizim kültürde? "Hadi Maya E. ile playmobil oynayın" diyorum"nçık", "hadi beraber playdough'dan dondurmalar yapalım" diyorum, "nçık", "hadi legolarda prenses şatosu yapalım" "nçık".. Eeeeeh. "Ne bilirsen onu yap, biz o zaman beraber oynarız, sen de küsmen bitince gel bize katıl" dedim, dememle de Maya ciyak ciyak bağırmaya, tepinmeye, resmen sinir krizi geçirmeye başladı. Hoşgeldin yaş 2! Uzun zamandır böyle çıldırmamıştı, Türkiye'de yapıyor böyle küsmeli ağlamalı davranışlar ama Almanya'da bitirmişti 1 senedir falan nedensiz ağlama krizlerini. Ne oldu anlamadım..

Her zamanki gibi Hint ineğine bağlamışım, asla sinirlenmeden sakin sakin konuşuyorum, baktım arttırıyor "eğer bu davranışı devam ettirirsen odana gideceksin" dedim, daha da celallenince de hop kalırdım tekmeler çığlıklar eşliğinde odasına götürdüm. Halısına oturttum. Kapısını kapatmadan önce "Maya biz içerdeyiz, sen de krizin bitince kapını aç ve gel" dedim. Buraya kadar normal, yanlış davranışının sonucunu öğrenecek elbette, ayrıca sakin kalmayı başaran, kendi 4 yaş seviyesine inmeyen, tutarlı bir anneden öğrenecek. Maya'yı 4 yaşında olduğu için 4 dakika odasında tutma kuralıyla kendi halinde bıraktım. Olayı hafif korkulu gözlerle izlemekte olan E. ve Maya'dan korktuğu için ağlamakta olan L.'yi alıp salonda oynamaya başladım.

Maya odasında tepiniyor, ciyak ciyak bağırıyor. Aynen bir ergen gibi kapıyı açıp açıp çarparak geri kapıyor (bunu da nerden öğrendi bilemiyorum ama tek başına katıldığı playdate'lerden şüphelenmiyor değilim), resmen kükreyerek ağlıyor, hatta sanırım eline geçen birşeyleri de duvara yere falan fırlattı. Sonra o efsanevi cümle geldi, arka arkaya 3 kez: "Anne senden nefret ediyorum, sen berbat bir annesin". Owwwww. 10 sene erken duydum sanki ama neyse, hiç bozulmadım çünkü biz psikologlar biliriz ki "çocuğunuz büyürken size bu cümleyi kurmadıysa korkun, o zaman anneliğinizi sorgulayın". Neyse ben ilkini (üçü bir arada olarak hemde) duymuş bulunuyorum, demek ki ben iyi bir anneyim :D Burada şahane bir yazı var (Almanca) bu "Blöte Mama! Du bist gemein" hakkında. Hele o bitiş cümlesi: "Beni en az hakettiğimde, en çok sev, çünkü sevgine en ihtiyaç duyduğum an o!". Bu çocuğun bana öğretmeye çalıştığı tam olarak bu.

Ama o kriz anında insan buna odaklanıp sevgi yumağı olarak kalamıyor - ki kalmamalı da zaten, çünkü kontrolü yitiren ve davranmaması gerektiği şekilde davranan çocuğa "ah canııım, gel sarılalım" demek iyilikten çok kötülük, "demek ki ben nasıl davranırsam davranayım, kabul görüyorum"e neden olacaktır. O nedenle tam bir yetişkin gibi davranmalıyız. Yani ne 4 yaşındaymışız gibi bağırıp çağırmalı, ne de soğuk ve tepkisiz kalmalı, tam orta noktada "bu davranışı kabul etmiyorum ama bittiğinde, sakinleştiğinde sana sevgi göstereceğim" diyebilmeliyiz. Zor ama çok da zor değil. İşin sırrı: kendimizi kontrol etmeyi öğrenmek..

Fakat o cümleyi duyunca, odasına bir hışımla gittim. "Maya bu söylediğin çok yanlıştı, ben sana asla aptal, kötü demiyorum, sen de bana dememelisin, bunu dediğinde karşındaki çok üzülür" dedim ama yine iki defa daha diyince, sert bir sesle "Bu kadar. Yeter. Cezalısın. Şimdi E.nin annesini arıyorum, gelip onu alıyor ve oyununuz sona erdi. Yarınki oyun toplantınuı da iptal ettim." dedim ve kapısını kapatıp geri çıktım. Tabi çığlıkların aldığı noktayı siz düşünün artık..

E.'nin annesi de zaten kahveye gelecekti, tam o sırada geldi, kadına durumu açıkladım, "aaaa hiç önemli değil şekerim, bizde de sık sık olan durum vallahi aynısı, bir dahaki sefere içeriz kahvemizi" dedi (vay be, o devamlı sarılan sarı bukleli kız mı yapıyor bunları?!) ve kızını alıp gitti. Ben de Maya'yı sakinleştirdim, sakinleşince sarıldık, neden böyle davranamayacağını anlattım vs vs. Her şey normale döndü..

Bir eksikle tabii.

Bukleli şirin E. ile içerde oynarken, E. koca mavi gözlerini koca koca açıp "popom acıyor" dedi. Ben de "aa niye ki?" dedim. O da "çünkü popomda küçük solucanlar var. doktora gittik bana ilaç verdi" demesin!!!!! Amanın. Kıl kurdu! Ay başımdan aşağı kaynar sular döküldü.. Hem de kız şapır şupur Lukas'ı öptü durdu, Maya'nın yatağında sarmaş dolaş kitap okudular falan..

Kader ben seni neyleyim.. Dünyanın en fiyasko play-date hatırası.. Demek ki neymiş, "Maya pöpülerliğin kitabını yazıyor, playdate'lerin dibine vurduk" derken, kaderin bana madalyonun diğer yüzünü de göstereceğini düşünmeliymişim...

İnternet nazarı dediğimiz şey aslında gereksiz yere övünmemiz ve bu kibirimizin karma tarafından bize aynen geri iade edilmesi, övünç duyduğumuz şeyin elimizden alınması olmasın?

27 Kasım 2017 Pazartesi

Hangi tür kuş beyinlisiniz?


Şu üstteki deyimi (Çev. kartallar tavuklardan uçma dersi almazlar) görünce, aklıma bir arkadaşım geldi. Bu arkadaş yaz ortasında ilk bebeklerini dünyaya getirdi ve o günden bu güne bebek konusunda ne kadar ahkam varsa hepsini kıtır kıtır keserek sinirlerimi(zi) germekte. Bir şey de denilmiyor çünkü ilk anne olduğumuzda hepimiz biraz kartal görünümlü tavuk kesiliyoruz, ilk panik dalgası geçtikten sonra "her şeyi en iyi ben bilirim, kimse bana karışmasın" moduna giriyoruz. Bir annelik özgüveni dalgası. Neyse o da geçiyor, en geç 2 yaş krizinde, olmadı ikinci çocukla birlikte o kartallıktan da bilmişlikten de eser kalmıyor (düzeltiyorum: kalan var malesef, az sayıda da olsa böyleleri de gerekli toplumun düzenli işleyebilmesi için, en azından onlara bakıp "nasıl anne olmamalı" diye öğrenebiliyoruz!)

Fakat insan bu kartallıktan bozma annelikten sıyrılır sıyrılmaz şunu fark ediyor: çevrendekiler için ne çetin bir sınavmışsın.. Nasıl dayanmışlar sana.. Onlar bam telime basıyor, beni inanılmaz geriyor falan derken aslında sen kendin nasıl bir gerginlik topuymuşsun da görememişsin.. Yüzünü al basıyorsa, biraz bu konuda düşünebildiysen, tamam, ananemin değimiyle: "sen olmuşsun". Annelik bu çünkü; ahkam kesmemek, aslında her sorunun en az iki doğru çözümü olabildiğini bilmek, sürekli ucu sonu olmayan eğitim görmekte olduğunu anlamak, herkesin doğrusunun ve öğrenme yolunun kendine olduğunu görmek.. Annelik tek bir yol değil; herkesin çocuğu, herkesin yolu ayrı. Anneliğin bana öğrettiği ile sana öğrettiği bir değil. O nedenle kimseye öneri vermiyorum; versem versem kendi deneyimimin ne sonuç yarattığını söylüyorum. Neden A; Sonuç B, C, D.. Z çünkü..

Fakat bu arkadaştan biraz bıktım ben, belki bıktırdıklarımın hislerini anlamam için yolladı hayat bunu bana. Yani bu dünyada hesapları kapatma anlayışı gereği, ne yaşattıysan onu yaşamadan o defter kapanmıyor ya.. Neyse, o nedenle kızamıyorum da. Fakat nasıl sabit fikirli, nasıl ben en doğrusunu bilirim, ay herkesin fikri kendine karışmayı bana'cı.. Burnunun dikine gidecek ille. Gitsin de.. Öyle öğrenecek ama gerildim dostlar.. Gerilme noktam şu: bana karışılmasın diyen bu kız, bana karışmaya cüret ediyor! Daha 4 aylık bebesiyle gelmiş bana "o sorunun çözümü bence şöyle olmalı, şunu da dene" diyor! Fikir vermek değil, "bu böyledir, bunu dene" tonuyla. O noktada dur bakalım, daha senin deneyimin ne, önerin ne, bir dur.. Daha dün "ay kayınvalidem sütüm az diye bana nerdeyse saman yedirecek" diye öterken, bugün bana "oğlun büyüdü artık bence hemen kreşe başlat yoksa hiç dönemezsin işe sen" demek?! Kartallar tavuklardan uçma dersi almazlar yavvvvrum.

Neyse iğneyi batırdık, çuvaldıza geldi sıra. Ben kendimi sanki kartal gibi görüyormuşum sanılmasın diye, şu tespitimi de yazmak istiyorum; "Hangi tür kuş beyinlisiniz, sevgili anneler?"

Kesinlikle kartal değilim ve doğrusu yakın çevremde hiç kartal anne de görmedim. Birkaç tanesi yakınlaşır gibi oluyor "vay hatuna bak hem anneliği hem kariyeri nasıl götürüyor, evi de tertemiz, nasıl planlı programlı helal yaaa" diyorum, hop çocuğu en olmadık yerde ciyk ciyk ötüyor ve kartal anne hemen "höt" diye susturuyor çocuğu. E oldu mu şimdi, kartal oldu akbaba..

Mesela ben muhabbet kuşu da değilim. Bu tür anneler çok insan canlısı, şirinlik ve muhabbet peşinde koşan canayakın anneler. Çocuklarını da her zaman güzel giydirmek, güzel yetiştirmek için can atarlar. Herkesin anneliğini merak ederler, kendileri de uygulamak için soruşturur araştırırlar. Tek sorunları, kendilerinden gereksiz bir performans beklentisi oluşur (sizin kuş konuşmuyor mu? durumu) ve malesef bu beklenti, gerçekleştirdikleri bazı diğer başarıların önüne geçebilir. Sürekli "iyi anne olma beklentisi" onları yorabilir, tüylerini (çocuklarını) cansızlaştırabilir. Gereken: kendileri gibi iyi yakın bir dost ve samimi içten muhabbettir..

Penguen (kuşsa eğer - o konu biraz karışık) anne de değilim şükür.. Çocuklarımı kanatlarım altında büyütüp, buz zemin üstünde bebek adımlarıyla sakına sakına yürümüyorum. Sanırım anneyi penguen eden aslında çevresel şartların güvensizliği, her an biryerden bir felaket gelecek hissi. Yani baştan anksiyete, gizli depresyon, hayatı devamlı Güney Kutbu gibi algılama. Çok şükür ben çevreye daha güvenle bakan bir insanım, ananemin "endişe etme, Allah'a bırak, dua ve umut et" sözünü uygulayarak çocukları da - özellikle ikinciyi - doğaya salmış vaziyetteyim. İnşallah bu nedenle çocukların sonu "dodo" olmaz..

Karga anne de değilim. Yani zekası kendine fazla gelen, çevreye sevimsiz görünen, çocuğuna ağzını açınca "onu yapma, bunu böyle yap" türü emir kipleri dökülen bir anne değilim. Kargalar çok akıllıdır, yüksek bir yerden sert zemine cevizleri atıp kırılmasını sağlayıp sonra içini yiyebilirler mesela ama bu zeka onlara korkulu ve mesafeli bir saygı dışında gerçek samimi sevgi getirememiştir. Bir karga anne asla cevizini (bilgi ve deneyimini) paylaşmaz mesela, çok güzel yaptığı bir yemeğin tarifini mutlaka bir iki malzemeyi "unutarak" verenler misali.. Sevimsizdirler, mevkilerinden ötürü tolere edilen ama asla yakınlaşılmayan insanlar gibi.

Martı anne de değilim, aslında ona biraz özeniyorum. Yani böyle özgürce, başıboş dolaşmayı. Tasasız olmayı, biraz özgür ruhlu biraz serseri olabilmeyi. Boşvermeyi yani. Ama biraz da korkuyorum çünkü martı anneleri biraz özensiz ve ilkesiz de buluyorum, ya onların yetiştirdiği çocuklar da ilerde hiç bir şeye değer vermeyen, sadece kendini düşünen çocuklar olursa diye endişeleniyorum da..

Ben kendimi çok "serçe" buluyorum. Çocukla ilgili bir sıkıntım olduğunda ben hemen çok tedirgin oluyorum, hemen yelkenleri indirip suya atlamaya hazır haldeyim. Tez canlıyım, hop bir yerde, hop öbür yerde ufak bir bilgi kırıntısına açım. Fazla konuşmam ama ağzımdan çıkan tek tük laf da ses getirir hani. Yer değiştirmeyi, hava almayı seviyorum, insanlara çok yakın değilim ama ilgi duyuyorum. Evet ben serçeyim.. Siz?

23 Kasım 2017 Perşembe

Maya'dan anaokulunda popüler olma tüyoları

Bu sıra anaokulunda yeni bir moda var: Maya'lara gitmek modası. Haftanın 1-2 günü mutlaka anaokulu çıkışında bir kız bize oynamaya geliyor ve yemek saatine dek kalıyor. Çocuklar kendi başlarına oynadıkları için özellikle vakit ve enerji fakiri anneler için inanılmaz hayat kurtaran, üstüne de çocuğunuzun okulda popüler bir çocuk olmasını sağlayan şahane bir "çocuk yetiştirme püf noktası" olduğunu fark ettiğim için, "zihni sinir projeleri" altında paylaşmaya karar verdim. Uygulayın, memnun kalacaksınız, sonra iki hayır duanızı alırım.

Maya çok gözlemci ve denemek yerine izleyerek öğrenen bir çocuk. Sosyal ortamlarda "donup kalıyor" diye üzülüyordum, meğerse videoya alır gibi inceliyor ve o şekilde öğreniyormuş, ki bu da bende hiç olmayan bir zeka türü olduğu için, "vay beee" demedim değil.. Neyse gözlemci dedektif Maya, okulda popüler olmanın bir yolunu bulmuş: çocukların ilgisini çekecek bir nesne ile gitmek. Bu sene her sabah Maya farklı bir atraksiyon yaratır oldu, bir sabah simli boncuklarla gidiyor, avucunun içindekini görmek için tüm sınıf çevresine toplanıyor, başka bir sabah (çok moda olan) ufak unicorn'lardan birini götürüyor, bir başka gün tutuyor süslü bir saç bandını koluna takıyor. Zaten elbisesiz eteksiz (3 derece toto donduran Alman sonbaharında!) hayatta okula gitmiyor (her gün 1 saat bahçede oynuyorlar, Allahtan bu memlekette bahçeye çıkarken bizim kayak pantolonu diyeceğimiz türde içi polarlı su geçirmeyen tulum pantolonları giyme zorunluluğu var) yani 3-5 yaş grubu kızı olan herkesin bildiği yürek hoplatan durumlar işte.. Ama hepsinin bir "nedeni" varmış, "popüler olmak, sevilmek, kabul görmek" için kendini süslemek, olduğundan ilginç göstermek! Helal olsun 4 yaşındaki çocuk her gün ayrı bir atraksiyonla popülerliği resmen "satın aldı". Maneviyat eğitiminden de bana "sıfır, otur!" tabii. Neyse.

Bir ikinci tüyo da "yıllarıııın psikoloğu ben"den :) Malum biz Greta ve annesi ile baya yakınlaştık (bu arada son yazıdan sonra merak edenler için 3. oğlan geliyoooor) ve rutin halde çocukları buluşturmaya, kendimiz de sohbet / keyif yapmaya başladık. Hava güzel olduğunda ev yerine parklarda da buluşuyoruz tabii ama evin farkı, sınırlı ortam ve oyuncaklarla çocukların daha birbirlerine odaklı oynamaları ve dolayısıyla daha yakın ilişkiler geliştirmeleri. Baktım kızlar yakınlaşmaya başladı, aklıma şöyle bir zihni sinir projesi geldi: "Maya'nın arasının HİÇ iyi olmadığı, grubun hırçın ve dominant kızını (hahaha Maya değil valla daha dominant ve daha hırçını varmış!) eve davet et". Çünkü "ters psikoloji rocks bebek!". Yani kaçındığın şeye özellikle saldırmak, korkunu yenmek vs.. Kullan işte psikoloji eğitimini!

Maya, dominant cadı L.'nın bize oynamaya geleceğini duyunca pek memnun olmadı aslında. Hatta baya baya rahatsız oldu, "bazı oyuncaklarımı saklayalım" falan dedi. Ama L. gelip de odasını görünce (oda da oda hani) birden buzlar eriyiverdi. 2 saat odaya kapanıp deliler gibi oynadılar, arada gidip kontrol ettim, meyve vs verdim diye beni odadan çığlık çığlığa attılar. Annesi gelince de L. "gitmiycem" diye tutturdu ve 10dk'lık mücadelenin sonunda ciyak ciyak ağlayarak kucakta zorla götürüldü (yaw başkasının çocuğu bizim evde kalmak istedi, akıl almaz ama çok da kıvançlı bir andı o an hehehe). 

O günden sonra ben sırayla tüm kızları çağırmaya başladım. Valla ne yalan söyleyeyim erkekleri çağırmadım çünkü hem bu yaştaki erkekler açık alanda daha mutlu oynuyorlar sanki hem de bu sıra "kızlar buraya erkekler oraya, kızlar erkeklere karşı" falan var malesef. Maya'nın beraber oynadığı 3 yakın erkek biri doğum odasından beri beşik kertmesi Kaspar, diğerleri anaokulundan Miki (yavrunun adı Niki aslında ama bizim şaşkın aşık adını bile doğru öğrenememiş ilk aşkının) ve Ferdinand (Avusturya arşidükü hehehe ama arabesk adı da var; Ferdi - yaw erkek çocuk adı bulmak zor hakikaten) ama ne bileyim, cesaret edip çağıramadım. Bunu başaranınız varsa ya da erkek çocuk anneleri bu konuda tüyolarınız varsa, alayım.. Kız erkek arkadaşlığı çok güzeldir yaaaa..

Neyse kızlar gelip gidiyor, ertesi gün okulda bahsediyorlar birbirlerine ve diğerleri de gelmek istiyor. Beni köşeye sıkıştırıp "ben bugün size geleyim miiii" diyenler, "annem izin verdi bugün geleyim" diyenler.. Neyse böyle celebrity gibi bişey oldu bizim kız. Tabii bunda benim "istediğiniz gibi oynayın, dağıtın, istediğinizi yapın" felsefemin de etkisi büyük. Valla iddialıyım, ortamın en cool annesi benim, sağlığı bozmayacak herşeye izin, tam teslimiyet :D Sonra olursun tabii: Maya'nın annesi "süper-cool". Hatun bitmiş, tamamen vazgeçmiş yeeeevrum, diyemiyorum ki..

Aslında ben de durumdan çok memnunum, hem anaokuluna daha severek gidiyor çünkü "arkadaş"ları, tüm sosyal hayatı orda, hem de bize geldiklerinde odalarına kapanıyorlar, en az 2 saat kesintisiz oynuyorlar. Lukas'ı asla almıyorlar, onu da kakalayabilsem ne zaman kalır bana düşünsene sevgili blog! Ama "oğlanlar giremez!" diyorlar.. Oğlan da kapıda oturup içli içli ağlıyor ya da kapıyı yumrukluyor ya da sinirinden kapının sürgüsünü dişliyor falan, Maya ve kızlar dururken anneyle oynamak istemiyor.. Zavallı ikinci çocuk..

Neyse kısaca, çocuğunuzun anaokulunda arkadaş bulması ve anaokuluna adaptasyon konusunda sıkıntınız varsa, bu yöntemi deneyin derim. İlk başta sorun öğretmenine, "en çok kiminle oynuyor" diye, onu çağırın. Sonra düşmanı varsa onu çağırın, iddialıyım, düşmandan dost yapma sanatı bu işte.. Keşke büyükken de uygulayabilsek. Çağırın babam çağırın. Kesin önlerine meyve, verin birer sulandırılmış meyve suyu, bırakın oynamaktan sarhoş olsunlar. Oyun çocuğu bunlar artık.. Sizi kimse çağırmıyorsa bile siz çağırın, sizi tanırlarsa daha çok aralarına alırlar, anaokulu dostlukları anneler için de iyi aslında. Yani iki tarafı da kazançlı bir zihni sinir projesi işte, uygulayın, yararını görün derim.

Not. Bu konuda bir yazı daha yazdığımı, yazıyı bitirince fark ettim. Bunama belirtileri.. Olsun. Orda taktikler de vermişim, buyrun bir daha okuyun isterseniz.

12 Kasım 2017 Pazar

Evi bebekten korumak

Yok başlığı yanlış yazmadım. Maya bebekken "bebek için ev güvenliği" konusunda burada yazmıştım, şimdi ikinci çocukta "ev için bebek güvenliği" konusuna eğileyim istedim. Çiçekleri çocuklarından daha kıymetli haspanın demeyeceğinize güveniyorum tabii..

Çiçeklerim de değerli be dostlar. Ne yalan söyleyeyim, çiçek seviyorum, hayvan seviyorum, can seviyorum yani. Çocuk onlar da bir nevi.. Bu yaşa dek bakmışım, boyum kadar etmişim Benjamin'imi, şimdi yavrular var ve yavrulardan iki numara olanı gözünü kararttı ve Benjamin'i dişlemeye, toprağını kemirmeye başladı diye neden kapı dışarı edeyim dağ gibi Benjamin'imi, söyleyin bana.. O da can, o da çocuğum sayılır..

Ya da fişler.. Boyu devrilesice Alman müteahhit! Almanya'da yaşayanlar bilir, bu memlekette fişler illa ki yerden 10-15cm yukarıda, neden? Adamlar yerden aydınlatma, yumuşak ışık seviyor. Ayrıca elektrikli süpürge, tv falan gibi elektrikli aletler için de tabii pratik oluyor. Zaten çocuk sayısı az bu memlekette, geri kalanları da sallayan pek yok. Alman çocukları da edepli, parmaklarını her buldukları deliğe sokan türden değil. Benim 1 numara da öyleydi. Taktık fişlere koruyucu aparat, yavru bir iki denedi, baktı bi numara yok, vazgeçti..

Ama bu 2 numara çok başka çıktı yahu. Adamın tüm yaşam anlamı yaramazlık, hayır denen şeylere kıymet biçmek, "tehlike benim göbek adım" diyor geziyor, beni acaip geriyor. Tamam ikinci çocuk olduğu için artık bu kadar paranoyak değilim:


Maya'da aldığımız temel önlemleri yani fişler, üstüne devrilecek eşyalar ve kesici delici eşyalardan koruma önlemlerini onda da aldık tabii ama bu özel zevklere sahip adama, kişiye özel bir "zihni sinir projesi" de uyarlamak gerekti. Buyrun bu iki "DIY" projesi ile huzurlarınızdayım: fişleri çocuktan koruma projesi ve çiçekleri çocuktan koruma projesi..

Bazı doktorlar "bırakınız pislik ve toprak yesinler"ci olsa da, ben biraz hijyen takıntılı olduğumu artık kabul edeyim, göz göre göre çocuğu parazite mikroba salabilen ve "maşşallaaah tosbaa gibi çocuk oldu" diyebilen bir anne değilim çünkü bu da var.. Tamam oyun parkında kum yiyor, evde oyun hamuru falan yuttuğu da oluyor, alışveriş arabasının kimin ellerinin değdiğini bilmediğim barını da yaladığı oluyor ama evdeki toprakları da göz göre göre yedirtmek istemiyorum (bu arada çocuğunuzda aşırı derecede toprak yeme olayı varsa büyük ihtimal demir eksikliği var demektir, lütfen bunu göz ardı etmeyin).


Aslında bu çiçek ve saksı koruma için hazır yapılmışı da var burada ama ben ve cebimdeki akrep para vereceğimize evde yapalım gitsin dedik. İlk çalışmamız bu üst soldaki şekilde kağıttan oldu (sağdaki ise Baumarkt'ta satılan profesyonel iş) ama hasır bulabilirseniz bence en sağlam malzeme ve en esnek malzeme ve en su geçirgen malzeme o olacaktır. Ama kağıttan haliyle de işe yarıyor, tavsiye olunur..

Fişler için de, önce çocuk korumasını taktım ama adam ona da parmak atmaya başlayınca üstüne de kalın boy duct tape plasteri yapıştırdım, kullandıkça açıyorum. Günde en az 5-6 defa açıldığı halde bu duct tape plasteri valla 2 haftadır hiç yıpranmadan gitti, daha da 2 sene gidecek gibi bir izlenim veriyor helal olsun. Zaten bu duct tape plaster çağın buluşu, adamlar Apollo 13'ü bile bu plasterle kurtardılar, yaşasın duct tape plaster, sen bizim her şeyimizsin!

Kısaca "ellenmedik yerimiz kalmadı" diyebileceğim günlerdeyiz. Eskiden kıtır kıtır oyuncaklarını kemirir, bıraktığın yerde oturur dururdu. Şimdi açılmadık karıştırılmadık çekmece dolap, ellenmedik elektrikli alet, çevrilmedik düğme ve buton ve ağza atılmadık küçüklü büyüklü cisim kalmıyor. Ağza atması bir dert, ağızdan bunların yüzde kaçının çıktığını takip etmek başka dert. Mesela kaybettiğimiz bazı ufak ev aletleri ve eşimin legolarından parçalar nerede düşünmek bile istemiyorum (geçen gün aklıma ikinci veya sonraki çocuklarla yapılmış araştırmalar var mı acaba, midelerinden ortalama kaç kilo yabancı cisim çıkıyor ki diye düşünürken yakaladım). Eh bekliyoruz bakalım, oral hevesi ne zaman geçecek.. O zamana dek, yaşasın duct tape!

8 Kasım 2017 Çarşamba

Çocuklarda yalan söyleme ve hikaye uydurma

Maya son 6 aydır çok detaylı hikayeler uydurmaya ve yalanlar söylemeye başladı. Daha öncesinde hiç böyle bir huyu olmadığı için, ilk bir kaç yalanda çok hazırlıksız yakalanıp, söylediklerine inandım. Aradan geçen 6 ayda ise nasıl bir yalan söyleyeni yakalama uzmanı olduğuma şaşıyorum! Bakınız: "lie to me!" Dr. Ekman Group Micro Expressions Training :D

Şaka bir yana; her anne gibi ben de "benim çocuğum asssla yalan söylemez" sanıyordum. Hem de sözkonusu çocuk 3,5 yaşındaysa "ay onun söylediği yalandan ne olacak, hemen anlaşılır ayol" diyordum. O kazın ayağı öyle değilmiş arkadaşlar. Nasıl hikayeler uyduruyor, ne psikopat detaylar ekliyor şaşarsınız! Çocuk değil, Vince Gilligan!

Yalan söylemek, "insanın kaygı ya da korku duyduğu bir ortam ya da durumdan kaçınabilmek için bulduğu bir savunma mekanizması" diye tanımlandığında ve özellikle "aldatma" amaçlı söylenen yalanlar düşünüldüğünde, oldukça sıkıntılı bir davranış. Fakat; okul öncesi dönemde çocukların bir fantazi evreninde yaşadıkları düşünülürse, oldukça doğal ve gelişim dönemine uygun bir durum. Bu tip "yalanlar" aslında "hikaye uydurma" olarak adlandırılıyor ve biz psikologlar üzerinde durulmasına gerek görmüyoruz. Fakat; yalan söyleme davranışı ve yaş olgunlaştığında genel anlamıyla "aldatma eğilimi", tabii ki bu "hikayeleştirme"den doğuyor ve aşırı tepki verme ya da umursamama kadar yanlış yönlendirmelerin de ilerki tutumlara etkisi oluyor. Bir de tabii anne baba olarak "bacak kadar boyuyla beni aldatmaya çalışıyor" hissinin getirdiği öfke de var.

Ben ilk sefer "x. beni köşeye sıkıştırdı ve bana vurdu, beni itti" hikayesini dinlediğimde tabii ki şok oldum ve bacaklardaki morlukları da görünce, malum akran zorbalığı her velinin korkulu rüyası, uykusuz bir gecenin ertesi sabahı soluğu öğretmenin yanında aldım. Kesinlikle öyle bir şey olmadığını, Maya'nın x. ile gayet iyi geçindiğini hatta dominant tarafın bizimki olduğunu öğrenince ilk şoku yedim. Evde biraz daha ayrıntılı sorunca, baktım hikaye değişiyor, ayrıntılarda bazı eksiklikler ve tutarsızlıklar beliriyor, tamam dedim "totosundan zorbalık hikayesi uydurdu".. Bu ilk yalana tepkim "neee? ciddi misin? bu asla olmamalıydı, ah canım kuzuuum gel sarılalım" şeklinde olmuş bulundu. E dolayısıyla ertesi yalan çok gecikmedi tabii. "Anne biliyor musun, y. bugün beni sınıfa kitledi ve dışarı çıkarmadı"... Hadi bakalım. "Peki sen neden öğretmenine söylemedin?" "Öğretmen yoktu, ben yalnızdım". Yemezleeer.

İşte bu çok ince bir nokta. Burada, içinizden çocuğa "hadi leyn"i çekmek gelse de, oturup tüm yalanı dinlemek, sorularla ayrıntılandırmak, yani "bir yalandan sonra ikinciye kanmayacağım derken, asıl doğruyu kaçırmamak" çok önemli. Kronik bir yalancınız bile olsa, mutlaka ciddiye alıp dinlemek, yalanın üzerinden onunla beraber tekrar geçmek, o yalanın neden söylendiğini anlamaya çalışmak önemli. Çünkü bu tip "sizi endişelendirme" odaklı yalanların mutlaka altından çocuğun kendi endişesi çıkar. Bakınız: Tüm sınıf bahçeye çıktığında ya ben sınıfta kalırsam, ya beni unuturlarsa, ya tek başıma kalırsam? Yetişkincesi: Ya arkadaşlarım arasında güvenli bir sosyal statü sahibi olamazsam.. Bu noktada "Maya'cım, biliyorsun öğretmenin asla seni odada yalnız başına bırakıp da bahçeye çıkmaz. Ama hadi anlattığın gibi oldu diyelim; mutlaka arkadaşların "aaa Maya nerdeee" derler, sen de ağzını kocaman açar "ben içerde kaldııııııım" diye yüksek sesle bağırırsın. O zaman herkes duyar, gelir seni alırlar" demem bu endişenin ve dolayısıyla yalanın sonunu getirdi.

Sonra bir dönem "iddia etme" türü yalanlar başladı. "Bugün okulun bahçesinde mavi bir kedi gördüm" diyor, nuh diyor peygamber demiyor. Öyle asılıyor ki, neredeyse o mavi kedi karşımda ve yeteneksiz ruhsuz rezil anne olarak bir ben göremiyorum! Ya da "anne öğretmenim dedi ki oje sürerek gidecekmişiz okula, ya gerçekten dedi, ojesiz gelinmeyecekmiş". Ay oldu, gözlerim doldu, süslü pakize.. "O zaman ben sorayım öğretmenine bunu yarın" diyorum "ya hayııııııır" diyor, totosu da yemiyor öğretmenin otoritesinden.. Evde kelek anneye herşey işler tabii.

Çok sinir bozucu, bir o kadar da komik aslında. Baktım iş uzuyor, çeşitli yöntemler denedim. Biraz iddialaştım, biraz hı-hı dedim, baktım bir yere gidemiyoruz, en sonunda ben de hikayeye katıldım ve beraber ayrıntılı masallar uydurduk. Yazdık yazdık, sonra da "Mayacım çok güzel bir hikaye / masal anlattık değil mi?" ya da "ay bu anlattığın hikaye çok komik bir şakaydı" diyerek kendimi garantiye aldım. Bu tip iddialaşmalar şimdilerde "anne ya masal işteee" ya da "ya mış gibi yapıcaksııın" ile devam ediyor (fiyuvv, alından ter silme hali..)

Bu tip hikayeleştirmeler, tabii ki çocuk okul çağına gelip de üstüne "ailenin ilgisizliği" ya da "aşırı helikopter (korumacı) ebeveynlik" ya da "diğer çocuklarla karşılaştırmalar" ve "cezadan kaçma tutumu" ile birleşirse, bildiğimiz aldatma amaçlı anlamıyla "yalancılık" haline dönüşebiliyor. Bunun için, dengeli ve tutarlı bir ebeveynlik tarzı yanında, mümkün olduğunca bebeklikten itibaren ona yalan söylememek, sorularına yaşına uygun doğru cevaplar vermek de gerekiyor. Mesela "yemezse arkasından ağlayan bezelye"ler ya da sorularına verecek cevabı bulamadığımızda geçiştirmek için uydurduğumuz beyaz yalanlardan, hatta "bugün dondurma yediğimizi babana söyleme sakın, hihihi" türü özellikle anane ve dedelerin yapmaktan hoşlandığı "işbirlikçilik"lerden de tamamıyla kaçınmamız şart (sonra bana koşa koşa yetiştirdiğinde de "aaaa maya hani söylemeyecektiiin" diyorlar ki kendileri beni "yavrum yalan söyleme, doğruyu söylersen biliyorsun güvenli her şeye izin veririm"lerle nasıl büyüttüler anlayamıyorum!) Yaşasın anane dede olma kafası..

Neyse; ufak bir çuvaldızdan sonra, kaldığımız yerden devam edelim: özetle çocuğumuza yalan söylemiyoruz, yaşına uygun doğruları söylüyoruz. Ebeveynliğimizde tutarlı ve dengeli (tatlı-sert) oluyoruz, iletişimimiz sorgulama değil anlama odaklı oluyor, yalanını yakaladığımızda bunu mutlaka belirtiyor ama "haha aldatamadın kiiii" şeklinde değil, "bak aldatmaya çalışmak işe yaramıyor ve iyi bir davranış da değil" şeklinde yapmaya yani polis değil vicdan olmaya çalışıyoruz ve en önemlisi dürüstlüğü mutlaka ama mutlaka ödüllendiriyor, en başta kendimiz model olarak pekiştiriyoruz.

Bu konuda daha fazla okumak isterseniz; burada ve burada ve burada neden yalan söylediğimiz, yalanları nasıl anlayabileceğimiz ve yalan söyleyen çocuğumuza ya da yetişkinlere nasıl yardımcı olabileceğimiz konusunda tavsiyeler var. Burada da çocuklar için çok güzel bir kitap önerisi var.

4 Kasım 2017 Cumartesi

Evde kefir yapımı ve kefirli tarifler

E malum artık evde kefir yapmayanı terlikle kovalıyorlar, siz de istiyorsunuz ki benim de pembe panjurlu evimde bir tontiş kefirim olsun, her sabah löp löp içeyim o sağlık pınarını.. Ama nasıl yapılır, nerden bulunur, ya beceremezsem de öldürürsem garibanı diyorsunuz (diyorsunuz diyorsunuuuuz, biliyorum!) Şimdi ben 2 aydır evde "kefir hEyvanı" besliyorum, artık bidi bidi ötme zamanım geldi, işte kefir konusunda merak ettikleriniz! Üşenmedim "yeni başlayanlar için evde kefir yapımı" konulu bir yazı hazırladım, buyrun okuyun.

Kefir; Kuzey Kafkasya kökenli, probiyotik bir süt ürünü. Kendisine "uzun ve sağlıklı yaşamın sırrı, adeta bir gençlik iksiri" demişler Kafkasya'lılar (o dönemde 40 baya baya yaşlı sayılıyormuş ama çaktırmayın). Probiyotik besinler bağırsak floramızı düzenliyor ve bağışıklık sistemimizi güçlendiriyor, bizi hastalıklara karşı daha dirençli hale getiriyor. Bir önceki yazıda kış gelirken alınabilecek genel önlemleri yazmış ve pre/probiyotiklere de değinmiştim. Malum 40'ıma saniyeler kala bir arayış içine girdim ve aradığım herşeyi (74 faydası için tıklayın) "kefir heyvanında" buldum dostlar (satış elemanı ağızları bunlar hep, pek bir faydasını görmedik daha ama umutla (umut benim kocam oluyor, Alman ama göbek adı umut) her sabah içiyoruz, dur bakalım dedikleri gibi gençleşip güzelleşecek miyiz, ya da bari en azından kışı az hasarla atlatabilecek miyiz?)

Her sabah ben aç karnına, BAP musli sonrası 1'er bardak içiyoruz (ne boğaz var be bizde, sabah sabah içebiliyoruz bu naneyi ve itiraf edeyim zevk de alıyoruz, her sabah BAP "kefir hazır mı?" diye ışıldayan gözlerle soruyor!) Valla içimi çok rahat, aslında ben 24 saatlik mayalama süresini hiç aşmadığım için tatlı ekşi hoş bir tadı oluyor, çok yoğun kıvamlı ya da aşırı mayalanmaktan "vurduğunu deviren" türde bir kefir olmuyor. Almanya'da isteyene posta ile yollayabilirim kefir mayası, Türkiye'de de şehirlerin ziraat fakültelerinden ya da evinde kefir yapan arkadaşlardan temin edilebilir.


2 yemek kaşığı kefir mayasını bizim musluk suyu içilebildiği için önce plastik süzgeçe alıp hafifçe yıkıyorum (Türkiye'de lütfen musluk suyu kullanmayın, her tür mikrop kefire geçmesin) sonra cam kavanoza alıp yaklaşık 2-3 su bardağı pastörize günlük süt (inek, keçi sütü ile hindistan cevizi sütü gayet güzel sonuç veriyor, UHT sütler ve laktozsuz sütler hiç iyi sonuç vermiyor, badem sütü ise eh işte, biraz uzmanlık istiyor) ile karıştırıyorum. Bu noktada önemli olan, kesinlikle metal kaşık süzgeç vs kullanmamak gerekiyor. Cam kavanozun ağzını temiz tülbentle kapatıyor, kaymasın diye paket lastiği takıp evimin serin sakin hafif loş bir köşesinde (mutfaktaki gözlerden birinde) 24 saat mayalıyorum (12. saatte ben plastik kaşıkla şöyle bir karıştırıyorum ve bir 12 saat daha mayalanmaya bırakıyorum) ve sonra süzüp löp löp içiyorum. Benim kefir baya doğurgan çıktı 24 saatte mis gibi mayalıyor ama 48 saate dek uzatabilirsiniz, dediğim gibi daha ekşi ya da koyu kıvamlı severseniz. Hazır olduğunu şu görüntüden anlıyorum:


Bizim kefir (kendisine Stephen King'den Dolores ismini layık gördük) fazla çoğalınca (çünkü her sabah 1'er bardak kefir içmek yeterli, bazı sabahlar ara vermek isteyebiliyoruz) kendisini yine yıkıyor, cam kavanozuna alıyor ama üstünü 3 parmak geçecek şekilde yani daha az sütle doldurup kavanoz kapağını da kapatıp buz dolabında bekletiyorum. Bu şekilde 1 hafta bekleyebiliyor. Daha uzun süre bekletmek isterseniz, kefiri ya kurutacaksınız ya da donduracaksınız. Her iki şekilde de 6 ay muhafaza edebiliyorsunuz.

Gelirken Türkiye'ye, annemlere de getireceğim (lütfen beni gümrük görevlilerine ispilemeyin gözünüzü seveyim) bunun için de yine kefiri yıkayıp az bir süt ile plastik ağzı kapalı torbacığa koyacağım. Bu şekilde seyahat edebiliyor ya da posta ile gönderilebiliyor kendisi - ilgililere duyurulur ;)

Gelelim kefiri iç iç bi yere kadar, ben gözümü kararttım, yiyeceğim bunu ya da başka ne yapılıyorsa onu da yapacağım uleyyyn tutmayın beni diyenlere :)

Sütün, yoğurtun ve peynirin kullanıldığı her tarifte kefiri kullanabilirsiniz aslında. Ama benim favorilerim şunlar: çocuklara kefiri sevdirmenin yolları (bizimkilerde işe yaramadı ama belki sizinkiler "yer"), büyüklere smootie'ler (valla bunları denedim şahane oldular), kefirli ıspanak (palak paneer'in vegan hali, muhteşem bir tarif!). Bu sayfada şahane bir sürü kefir tarifi daha var. Ve deeee, çok hain bir tarif; burun büken çocuğa çaktırmadan kefir yedirme halleri: kefiri direkt yemeklerin içine katmak (misal bolonez sosun içine, makarnalara, poğaçaya, omletin içine, peynirli ekmeklere hatta pilava lök diye 1 yemek kaşığı kefiri karıştırıvermek! anne böö bu neee, peynir yavrum yi yi yut yut hooop gümmm).

Yetmedi mi?! Alın yüzünüze gözünüze sürün o zaman, işte kefirli yüz maskeleri.

1 Kasım 2017 Çarşamba

Hastalıklardan korunmak için ne yapmalı?

Kış bizim buralarda artık kapıya dayandı. Hızlı bir şekilde montlar, kazaklar, kalın çoraplar, yorgan falan derken sıra "ay ne yapmalı da bu kışı cortlamadan geçirmeli?" diye kara kara düşünmeye geldi. Bilirsiniz, her sonbaharda yaprakların sararması ve düşmesi arasında bir zaman diliminde, dünyanın her yerindeki annelerin ortak paranoyak düşüncesidir bu: "eyvah hastalıklar kapıda, ne yapsam da bu seneyi en az zararla atlatsam?".

Geçen sene en başta ben olmak üzere, bizim aile cortladı arkadaşlar. Ben böyle berbat kış geçirmedim, sanmıyorum. Her 15 günde bir hastaydık; birimiz yatıyor birimiz kalkıyor, ev devamlı bir hastalık yuvası. Bağışıklık sistemlerimiz tamamen çökmüş, üstüne Maya'nın anaokulundan gelen virüs ve bakterilere kucak açmışız. Ay hatırladıkça fena oluyorum, çok kötüydü. Ama bu sayede hiç okumadığım, araştırmadığım kadar "kocakarı yöntemleriyle hastalık kışkışlama" hakkında bilgi sahibi de oldum. Öksürüğe soğan mı doğranacak, hemen şipşak doğra.. İltihaplı kulağa sarımsak mı damlatılacak, getir o kulağı.. Zencefilli limonlu ballar mı hazırlanmadı, tarçınlı ekinezyalı pestiller mi emilmedi.. Ha bir işe yaradı mı, hayır. En komiği de "aman ben antibiyotik olayına karşıyım" derken derken, sinüzit, bronşit, faranjit, (hatta firijit! oh shit yani) üstü orta kulak iltihabı üstü kronikleşen streptokok sayesinde tam 5 kutu antibiyotikle sezon finalini yapmam oldu. Ama gerek ilaç, gerek alternatif tıp uygulamalarıyla kafayı çizdiğim halde, totoyu yataktan kaldıramadım! İnanınız kış bitti, Temmuz ayında dahi ben burun çekiyor, boğaz gurklatıyordum.. Çocukları hiç sormayın..

Şimdi diyorlar ki; spor yapılacak, düzenli (8 saat) uyku uyunacak, sebze ağırlıklı hatta mümkünse düşük karbonhidrat bazlı beslenilecek, doğal prebiyotik ve probiyotiklere abanılacak ve en önemlisi düzenli gün ışığından ve açık havadan faydalanılacak. İlla ki vitamin desteği diyorsan, D vitamini ve çinko alınacak. Doğrudur. Yapmak lazım. Daha yapılacak şeyler aklınıza geliyorsa yorum olarak siz de ekleyin, onları da yapalım. Açıkçası bunların hiçbirini yapamadım ben geçen sene ama yapamadığım için mi hasta oldum yoksa devamlı hasta olduğum için mi fırsat bulamadım işte orası biraz muğlak.. Üstelik bu maddelerin tamamını çılgınca uygulayan arkadaşları da gördük, hepsi sere serpe yattılar. Hele o "ay şekeri kes, sağlık bul"cular.. En önce onlar cortladı ayol! Yani bence geçen kış bize söylemediler ama etrafta kimyasal ya da biyolojik bir takım naneler döndü, bence işin içinde bir takım kötü niyetli insanların elleri de var. Yoksa bu mini mini mikropcuklar neden böyle durup durup birden 2017 kışını bizim için cehenneme çevirsinler yahu?! (Geçen senenin gribi paranoyaklık da yapıyor diyorlar.. Malum bazı bakterilerin bağırsak ve beyinde kimyasal değişimler yarattığını ve kişilik değişiklikleri ve psikolojik sorunlarada neden olduğu biliniyor).

Şimdi neyse; geçen sene çok şükür, geçti. Fakat sırada bu sene var ve ben de herkes gibi çok korkuyorum. Vallahi şu kış mevsimini biri yok etse, çok sevaba girecek.. Kışla ilgili hiç bir şeyi sevmiyorum ben.. Devamlı üşü, mandalinalar ekşi ve çekirdekli çıksın, adam gibi sebze bulama, kayak yapıcam diye git Allahın dağına kır bacağı dön eve, iş mi yani bunlar? Yok ya sevmiyorum.. Malesef 9 ay sürüyor kış bu memlekette..

Şimdi geçen seneden öyle kötü çıktık ki; ben haldır huldur kış hazırlıklarına başladım. Artık burada yaşaya yaşaya her Alman gibi ben de Sauerkraut'ları (ekşi lahana turşusu) istiflemeyi öğrendim. Prebiyotiğin (vücut tarafından öğütülemeyen karbonhidratlar grubu) hasıdır kendisi. Siz de doğalından ve az tuzlusundan turşu, elma sirkesi gibi fermente gıdaları, sarmısak, pırasayı bu kış bol bol yiyin derim, bu Almanların bir bildikleri var at gibi adamlar, don gömlek burunlarında sümükler aka aka geziyor çocuklar, hiç biri bizimkiler gibi yatak döşek hastalanmıyor yahu! Olay prebiyotik olabilir mi? Görücez. Bu biiiir.

İkincisi probiyotikler. Yani "canlı kültür içeren gıdalar". Yoğurt alırken içinde canlı kültür olmasına dikkat etmek lazım, piyasa yoğurtlarının çoğunda yok! Ben bu sene bir arkadaştan kefir aldım (bunu yazayım bir sonraki postta uzunca, ister misiniz?), evde kendim yapıp kendim içiyorum. Kombucha çaya karıştırılınca içerdiği tein ve kafein nedeniyle, hamileyken ya da emzirirken içilmiyor (bu yaz bir denedim tüm gece baykuş gibiydim) ama o da iyi bir alternatif.

Geriye spor yapmak ya da genel anlamda hareketli olmak, açık temiz havada bol zaman geçirmek ve 8 saat uyku (ahahahahaha işte bu noktada Lukas'ı boğazlamak istiyorum!) kalıyor. Dur bakalım, Allah büyük, sabah ola hayrola, bir bakmışsın bizim baykuş kış uykusu moduna girmiş..

Bir de tabii şu var; kendini programlamamak çok önemli. Yani derler ya "eşeğin sevmediği ot burnunun dibinde biter" diye. Şimdi ben kışı sevmiyor ve kendisinden acaip korkuyorum ve her hapşırıkta "ahanda hastayız yine" moduna giriyorum ya, o da bana vur babam vur. Halbuki böyle cengaverce "senden korkmuyorum kış" diye bağırıp saldırsam üstüne üstüne, belki o benden korkar? Bu konuda biraz çalışmam lazım.. Yani pozitif ruh hali, bir kabulleniş, bir bu da geçer olgunluğu; işte bunlar işin sırrı. Diyorlar.. Bilmiyorum bir denesek mi hep birlikte? Kışa pozitif mesaj yollayalım? Sevgili kış, seni seviyoruz, sen de bizi sev, merhametli davran.. (Bahar gelince sallarız küfürleri haaa, çaktırmayın, köprüyü geçene dek....)

Kışla ilgili sevdiklerimi yazayım ve bitireyim:
1. Erken kararan hava ve "ama dışarısı aydınlık dahaaaa" diye uyumamaya çalışan çocukların hazin sonu.
2. Kalın ve uzun kıyafetler altında gizlenebilen ayva göbekler, aşk tutamaçları ve armut toto.
3. Annemin ördüğü rengarenk battaniyenin koltukta yerini alması ve akabinde benim onun altında yerimi almam.
4. Mandalinanın tatlı ve çekirdeksiz ve ince kabuklusuna rastgelmek.
5. Kestane ayol; bıçakla çiz 30dk şekerli ılık suda beklet, 30-40dk fırında 180C'de pişir ve ye. Mis.
6. Bu sene sıcak şarap içebilecek olma olasılığı. Ay hele o noel pazarları yok mu..
7. Noel dönemi ile ilgili herşey aslında, ufak takvim hediyelerinin hazırlanması, mum yapımı vs.
8. Kış festivalleri, kış tatilleri, pofuduk kar, kardanadam, kartopu, kızak, kayak, paten
9. Saçlarımın güneş nedeniyle kızıla dönmemesi, bacak tüylerinin 4 ayda bir alınmasının yeterli olması, berenin altından çıkan saçların sevimli görüntüsü
10. En güzeli de bitmesi, baharın geri gelecek olması.. Umut yani..

Güncelleme: Yahu daha yazıyı yazdım, taslaktan yayınlamaya basamadan önce Lukas, hemen ardından Maya burun çekmeye öksürmeye başladı! Geri alıyorum yazdıklarımı: Kış senden nefret ediyorum. Kışkış sana kış!